Бойсундаги авария учун ҳал қилувчи режа ишга тушмоқда

Бойсундаги «Мустақилликнинг 25 йиллиги» конида давом этаётган мураккаб техноген вазиятни бартараф этиш ишлари янги босқичга кирмоқда. «Ўзбекнефтгаз» Хитойнинг йирик бурғулаш компанияси билан махсус қутқарув қудуқларини ишга туширишга тайёрланяпти, аммо асосий операцияни бошлашдан олдин бир қатор хавфли ва техник жиҳатдан мураккаб вазифалар ҳал қилиниши керак.

Компания раҳбари Абдуғани Сангинов хитойлик мутахассислар билан учрашиб, тайёргарлик ишларини қисқа муддатда якунлаш вазифасини қўйди. Режа амалга ошса, узоқ вақтдан бери давом этаётган аварияни тўлиқ жиловлаш имкони пайдо бўлади.

Хитой компанияси билан амалий босқич муҳокама қилинди

«Ўзбекнефтгаз» АЖ бошқаруви раиси Абдуғани Сангинов Хитой Миллий нефт корпорацияси — CNPC таркибидаги CCDC бурғулаш компанияси вакиллари билан музокара ўтказди.

Учрашувда Бойсун туманидаги М-25 конида авария оқибатларини бартараф этиш учун зарур тайёргарликларни тезлаштириш масаласи асосий мавзу бўлди.

«Амалий ишларни тезкор бошлаш учун барча тайёргарлик жараёнларини қисқа муддатларда якунлаш муҳим».

Хитойнинг CCDC компанияси билан ҳамкорлик бўйича келишув аввалроқ тузилган. «Ўзбекнефтгаз» раҳбариятига кўра, турли давлатлар компанияларининг техник таклифлари ўрганилиб, якунда CNPC тақдим этган ечим энг мақбул вариант сифатида танланган.

Объектга қандай техника олиб келинади?

М-25 конидаги юқори босим ва мураккаб геологик шароит оддий бурғулаш ускуналаридан фойдаланишга имкон бермайди. Шу сабабли операция учун алоҳида техника, муҳандислик ечимлари ва махсус тайёрланган мутахассислар талаб этилади.

Учрашувда қуйидаги масалалар муҳокама қилинди:

• махсус қутқарув-бурғулаш дастгоҳларини конга етказиш;

• юқори босим шароитида ишлайдиган технологик ускуналарни тайёрлаш;

• хорижлик муҳандислар ва малакали мутахассисларни жалб қилиш;

• бурғулаш йўналиши ва лойиҳа ечимларини якунлаш;

• хавфсизлик чораларини кучайтириш;

• қутқарув қудуқларини белгиланган муддатда ишга тушириш.

Икки компания мутахассислари операциянинг ҳар бир босқичини биргаликда мувофиқлаштириши, техник қарорларни эса кечиктирмасдан қабул қилиши режалаштирилган.

Нега махсус қудуқлар бурғиланади?

Бундай аварияларда хавфли қудуққа тўғридан-тўғри яқинлашиш ҳар доим ҳам мумкин эмас. Шу сабабли асосий қудуққа маълум масофадан ёнлама йўналишда махсус қутқарув қудуқлари бурғиланади.

Улар орқали:

• ер остидаги босимни пасайтириш;

• назоратсиз газ оқимини бошқариш;

• қудуққа махсус оғирлаштирилган эритма юбориш;

• фаввораланиш манбасини хавфсиз ёпиш мумкин бўлади.

Абдуғани Сангиновнинг аввалги баёнотига кўра, М-25 конида тўртта қўшимча қудуқ бурғилаш режалаштирилган. Техникаларни йил охиригача етказиш ва аварияни 2027 йилнинг биринчи ярмида тўлиқ бартараф этиш мақсад қилинган.

М-25 конида вазият қачон бошланган?

«Мустақилликнинг 25 йиллиги» конидаги техноген муаммолар 2024 йил сентябридаги ҳодисалардан кейин жиддий тус олган. 604-сонли қудуқдан юқори босимли водород сульфид гази сизиб чиқиши оқибатида 4 киши ҳалок бўлган ва 11 киши жароҳатланган эди.

2025 йил 27 мартда 202-сонли қудуқда яна водород сульфиди чиқиши қайд этилди. Атмосферага зарарли моддалар тарқалишининг олдини олиш учун газ оқими назорат остида ёқиб қўйилган.

5 май куни эса шу қудуқда юқори босимли газнинг фаввораланиши такрорланган. Расмий маълумотда ҳудуд мутахассислар назоратига олингани ва хорижий экспертлар ҳам жалб этилгани билдирилган.

2025 йил декабрь охирида кон ҳудудида нефт сақловчи суюқликнинг ер юзига чиқиши ҳам қайд этилди. Уни тарқатмаслик учун ҳимоя ҳовузлари қурилиб, йиғилган суюқлик махсус изоляцияланган майдонга олиб чиқилган.

Энг қийин босқич ҳали олдинда

Хитойлик мутахассислар ва махсус техникаларнинг жалб қилиниши авария тез орада тўлиқ бартараф этилади, дегани эмас. Қутқарув қудуқларини бурғилаш юқори аниқликни талаб қиладиган, узоқ вақт давом этиши мумкин бўлган мураккаб жараён ҳисобланади.

Ҳал қилувчи натижа бир нечта омилга боғлиқ бўлади:

• техникаларнинг ўз вақтида етиб келиши;

• ер ости қатламлари бўйича ҳисоб-китобларнинг аниқлиги;

• қудуқларни белгиланган нуқтагача бурғилаш;

• юқори босимни хавфсиз пасайтириш;

• ишчилар ва яқин ҳудудлар хавфсизлигини таъминлаш.

Расмий идоралар кейинги даврларда кондаги жараёнлар мутахассислар назорати остида эканини билдириб келмоқда. Бироқ аварияни тўлиқ тугатиш учун асосий техник операциялар ҳали амалга оширилиши керак.

Бойсун учун кутилган натижа

Янги келишувнинг асосий мақсади — газ ва нефт суюқлиги чиқишини вақтинча назорат қилиш эмас, балки авария манбасини техник жиҳатдан тўлиқ ёпиш.

CCDC махсус техника ва муҳандисларини объектга ўз вақтида олиб келса, қўшимча қудуқларни бурғилаш ишлари бошланади. Айнан шу операция Бойсунда узоқ вақтдан бери давом этаётган мураккаб вазиятни бартараф этишда ҳал қилувчи қадам бўлиши кутилмоқда.

Сизнингча, аварияни бартараф этиш ишлари ва уларнинг экологик натижалари ҳақида жамоатчиликка мунтазам очиқ ҳисобот берилиши керакми? Фикрингизни изоҳларда ёзинг ва мақолани Бойсундаги вазиятни кузатаётганларга Telegram орқали юборинг.