Совутиш тизимлари бозори инқироз ёқасида: Хладагентлар нархи кескин кўтарилди

Глобал иқлим исиши ва маиший техникага бўлган талабнинг ортиши фонида совутиш тизимларининг ажралмас қисми бўлган хладагентлар (фреонлар) бозорида жиддий тақчиллик кузатилмоқда. Хусусан, Хитой бозорида ушбу кимёвий моддалар нархи сўнгги ўн йилликдаги энг юқори кўрсаткичга етди. Бу ҳолат нафақат маиший кондиционерлар, балки саноат музлаткичлари ва замонавий электромобиллар ишлаб чиқариш таннархига ҳам бевосита таъсир кўрсатиши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, жорий йилнинг 12-июн ҳолатига кўра, кондиционерларда кенг қўлланиладиган Р32 маркали хладагентнинг ўртача бозор нархи бир тонна учун 62 500 юанни ташкил этди. Электромобиллар совутиш тизими учун зарур бўлган Р134а маркасининг нархи эса 59 727 юанга етган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан мос равишда 34,13 фоиз ва 30,77 фоизга кўпдир.

Нархлар ошишининг асосий сабаблари

Мутахассисларнинг фикрича, нархларнинг бундай сакраши бир нечта омиллар билан боғлиқ. Биринчидан, ёз мавсуми бошланиши билан совутиш ускуналарига бўлган глобал талаб кескин ошган. Иккинчинчидан, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича халқаро келишувлар доирасида зарарли хладагентлар ишлаб чиқаришга қўйилган квоталар ва чекловлар таклифнинг камайишига олиб келди. Бу эса бозорда сунъий бўлмаган, реал дефицитни юзага келтирди.

Ўзбекистон бозори учун ҳам бу тенденция аҳамиятсиз эмас. Мамлакатимизда ёз ойларида кондиционерларга бўлган талаб юқорилигини ҳисобга олсак, бутловчи қисмлар ва хизмат кўрсатиш харажатлари ошиши эҳтимоли бор. Хитой дунёдаги энг йирик хладагент ишлаб чиқарувчиси бўлгани сабабли, у ердаги нарх ўзгариши бутун дунё бозорига, жумладан, Марказий Осиё минтақасига ҳам ўз таъсирини ўтказади.

Қайта ишлаш — ягона чора

Юзага келган вазият хладагентларни қайта ишлаш (утилизация) ва иккиламчи фойдаланиш соҳасини ривожлантириш учун янги имкониятлар очмоқда. Ҳозирги вақтда дунё бўйича хладагентларни қайта ишлаш кўрсаткичи ўртача 25-35 фоизни ташкил этади. Бироқ, энг йирик истеъмолчи ҳисобланган Хитойда бу кўрсаткич ҳали ҳам 10 фоиздан паст бўлиб қолмоқда.

Хомашё танқислиги ва нархларнинг юқорилиги шароитида эски ускуналардан хладагентларни йиғиб олиш ва уларни тозалаб қайта ишлатиш иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлай бошлади. Бу нафақат ишлаб чиқарувчиларнинг харажатларини камайтиради, балки атмосферага зарарли газлар чиқишининг ҳам олдини олади. Келажакда ушбу йўналишдаги технологияларга киритиладиган инвестициялар ҳажми ортиши кутилмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, хладагентлар бозори янги даврга қадам қўймоқда. Нархларнинг ўн йиллик максимумга чиқиши саноат корхоналарини ресурслардан тежамкорроқ фойдаланишга ва экологик тоза муқобилларни излашга мажбур қилади. Истеъмолчилар учун эса бу совутиш қурилмаларини танлашда энергия самарадорлиги ва хизмат кўрсатиш харажатларига янада эътиборли бўлиш кераклигини англатади.