Коинотни ўрганиш хавф остида: Миллионлаб сунъий йўлдошлар осмонни «кўр» қилиши мумкин

Яқин ўн йилликда Ер орбитасига чиқарилиши режалаштирилган миллионлаб сунъий йўлдошлар фундаментал астрономия фанига жиддий зарба бериши мумкин. Европа жанубий обсерваторияси (ЭСО) ва Халқаро астрономия иттифоқининг КПС маркази мутахассислари паст Ер орбитасидаги аппаратлар сонини глобал даражада чеклашга чақирмоқда. Олимларнинг фикрича, коинотни тадқиқ қилишда давом этиш учун орбитадаги қурилмалар сони 100 мингдан ошмаслиги лозим. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги кунда Starlink, Лео, ГуоВанг ва бошқа йирик лойиҳалар доирасида жами 1,7 миллионга яқин сунъий йўлдошни учириш режалаштирилган. Ixbt.com маълумотига кўра, бу кўрсаткич хавфсиз деб ҳисобланган лимитдан 17 баробар кўпдир. ЭСО илмий ходими Оливе Хайнаутнинг таъкидлашича, 100 мингта аппаратнинг мавжудлиги телескоплар ишида техник носозликлар каби жиддий тўсиқларни юзага келтира бошлайди.

Ёруғлик ифлосланиши ва телескоплар муаммоси

Сунъий йўлдошлар сонининг ортиши нафақат телескоплар олган суратларда ёрқин чизиқлар пайдо бўлишига, балки тунги осмоннинг умумий ёруғлик фонининг кўтарилишига ҳам сабаб бўлади. Қурилмалар Қуёш, Ой ва юлдузлар нурини сочиб, осмонни сунъий равишда ёритиб юборади. Натижада ердаги обсерваториялар учун узоқ галактикалар ва хира осмон жисмларини кузатиш имконсиз бўлиб қолади.

Олимлар томонидан ишлаб чиқилган компьютер модели шуни кўрсатдики, орбитада 60 мингтагача аппарат бўлиши кузатув сифатига сезиларли таъсир кўрсатмайди. Бироқ бу кўрсаткичдан ошилгандан сўнг, ёруғлик ифлосланиши кескин ортади. Бу, айниқса, яқинда ишга туширилган Вера Rubin обсерваторияси каби йирик лойиҳалар самарадорлигини пасайтиради.

Алоҳида хавотирни Американинг Рефлект Орбитал компанияси режалари уйғотмоқда. Ушбу компания Қуёш нурини Ерга йўналтирувчи махсус акс эттирувчи юзага эга сунъий йўлдошларни учирмоқчи. Тадқиқотчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, бундай аппаратларнинг ҳатто 10 фоизи учирилиши ҳам тунги осмон ёрқинлигини 20–30 фоизга оширади. Бу қурилмалар осмонда Венера сайёраси каби ёрқин кўриниб, астрономик асбоблар ишини бутунлай издан чиқариши мумкин.

Ўзбекистон каби осмони мусаффо ва астрономик кузатувлар учун қулай ҳудудларда ҳам ушбу муаммо сезилиши тайин. Глобал миқёсда қабул қилинадиган чекловлар бўлмаса, келажакда инсоният коинотнинг чуқур қатламларини ўрганиш имкониятидан маҳрум бўлиши ҳеч гап эмас. Мутахассислар космик компанияларни технологик тараққиёт ва илмий тадқиқотлар ўртасидаги мувозанатни сақлашга чақирмоқда.