NASA Ойнинг орқа томонига парвозни бекор қилди: 73 миллион долларлик лойиҳа тўхтатилди

АҚШ Миллий аэронавтика ва коинот бошқармаси (NASA) ҳамда Драпер компанияси Ойнинг орқа томонига қўнишни назарда тутувчи КП-12 миссиясини бекор қилишга келишиб олди. Коммерсиал Лунар Пайлоад Сервисес (КЛПС) дастури доирасидаги ушбу лойиҳанинг тўхтатилишига қурилмани ишлаб чиқишдаги жиддий кечикишлар ва муддатларнинг сурилиб кетиши сабаб бўлган. Дастлаб 2025-йилга режалаштирилган парвоз коинот кемасидаги техник ўзгаришлар туфайли 2030-йилларга қолиб кетган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

2022-йилда имзоланган шартноманинг умумий қиймати 73 миллион долларни ташкил этар эди. Маълумотларга кўра, NASA лойиҳа тўхтатилгунга қадар бажарилган иш босқичлари учун Драпер компаниясига 43 миллион доллар тўлаб берган. Миссия учун қўниш модулини Япониянинг испасе компаниясига қарашли испасе-У.С. бўлинмаси тайёрлаётган эди, бироқ асосий шартнома бекор қилингач, субпудратчи ҳам ўз буюртмасидан маҳрум бўлди.

Техник муаммолар ва муддатларнинг сурилиши

Лойиҳа давомида муҳандислар бир неча бор жиддий тўсиқларга дуч келишди. 2023-йилда аппарат конструкцияси NASA илмий ускуналарига мослаш учун қайта ишланди. 2025-йилга келиб эса двигателни алмаштиришга қарор қилинди, кейинчалик эса ягона Ultra платформасига ўтиш зарурати туғилди. Бундай ўзгаришлар коинот кемасининг тайёр бўлиш муддатини 2030–2031-йилларга суриб юборди, бу эса агентлик режаларига тўғри келмади.

КП-12 миссияси доирасида Ойнинг орқа томонидаги Шредингер ҳавзасига учта муҳим илмий мажмуани етказиш кўзда тутилган эди:

• Фарсиде Сеисмик Суите (ФСС) — Ой силкинишларини қайд этиш учун;
• Лунар Интериор Температуре анд Материалс Суите — сирт остидаги иссиқлик оқими ва электр ўтказувчанлигини ўлчаш учун;
• Лунар Surface Электромагнетикс Эхперимент-Lite (ЛуСEE-Lite) — сиртдаги электр ва магнит майдонларини ўрганиш учун.

NASA ушбу илмий дастурдан бутунлай воз кечмоқчи эмас. Агентлик аллақачон тайёрланган асбоб-ускуналарни келажакдаги Моон Base ва Artemis дастурлари доирасидаги бошқа КЛПС миссияларига бириктиришни режалаштирмоқда. Бироқ, бу осон кечмайди, чунки ҳозирги тижорий аппаратларнинг аксарияти Ойнинг кўринадиган томонига қўниш учун мўлжалланган, бу эса сейсмик станциялар каби махсус жиҳозларни жойлаштиришни қийинлаштиради.

Бу КЛПС дастури доирасидаги биринчи муваффақиятсизлик эмас. Аввалроқ, 2019-йилда Орбит Беёнд компанияси билан шартнома бекор қилинган, 2022-йилда эса Мастен Спасе Сйстеms банкрот бўлиши оқибатида яна бир лойиҳа тўхтатилган эди. Шунга қарамай, испасе компанияси коинот дастурларида иштирок этишда давом этишини ва келажакдаги КЛПС 2.0 тендерларида қатнашиш ниятида эканини маълум қилди.