NASA иқлим маълумотлари Швейцария суперкомпьютерига кўчирилди: 100 петабайтлик архив

Швейцариянинг Цюрих олий техника мактаби (ETH Зурич) тадқиқотчилари NASA агентлигига тегишли бўлган улкан ҳажмдаги очиқ маълумотларни Лугано шаҳридаги КСКС суперкомпьютер марказига муваффақиятли кўчириб ўтказдилар. Тахминан 100 петабайт ҳажмдаги ушбу архив Ер иқлими ва атмосферасидаги ўзгаришларни ўн йиллар давомида кузатиш натижасида тўпланган ноёб маълумотларни ўз ичига олади. Ушбу қадам нафақат қимматли илмий меросни сақлаб қолиш, балки сунъий интеллект ёрдамида иқлим моделларини янги босқичга олиб чиқишни мақсад қилган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Маълумотлар базасининг кўлами ҳайратланарли: архив қарийб 6 миллиард файлдан иборат бўлиб, уларни нолдан ёзиб чиқиш имконсиз даражада кўп вақт талаб қилган бўларди. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу улкан рақамли массивни АҚШдан Швейцарияга кўчириш жараёни бир йилга яқин вақтни олди. Тўпламда иссиқхона газлари концентрацияси, булутлар ҳаракати, ёғингарчилик миқдори, музликларнинг ҳолати ҳамда океанлардаги мураккаб жараёнлар ҳақидаги батафсил ҳисоботлар жой олган.

Сунъий интеллект ва иқлим башорати

Лойиҳа ташкилотчиларининг асосий мақсади — ушбу маълумотлардан сунъий интеллект (AI) моделларини ўқитишда фойдаланишдир. Ҳозирги кунда об-ҳавони прогноз қилишда қўлланиладиган анъанавий тизимлар мураккаб физик тенгламаларга таянади ва ҳисоб-китоблар учун соатлаб вақт сарфлайди. Янги авлод AI моделлари эса ўтмишдаги маълумотлар асосида бир неча кунлик глобал прогнозни атиги бир дақиқа ичида тайёрлаш имкониятига эга. Бу эса табиий офатлар ҳақида олдиндан огоҳлантириш тизимини тубдан яхшилайди.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, бундай тезкорлик қишлоқ хўжалиги ва энергетика соҳалари учун ҳаётий аҳамиятга эга. Масалан, кутилаётган сув тошқинлари, бўронлар ёки қурғоқчилик ҳақида анча эрта хабар топиш иқтисодий талофатларни камайтиришга ёрдам беради. ETH Зурич олимлари келгусида АҚШ Океан ва атмосфера тадқиқотлари миллий бошқармасининг (НОАА) йирик маълумотлар базасини ҳам Швейцарияга нусхалашни режалаштирмоқда.

Сиёсий хатарлар ва хавфсизлик чоралари

Маълумотларнинг кўчирилиши ортида маълум даражадаги хавотирлар ҳам мавжуд. АҚШда иқлим тадқиқотларини молиялаштириш қисқариши мумкинлиги ҳақидаги тахминлар олимларни илмий инфратузилманинг келажаги ҳақида ўйлашга мажбур қилди. Гарчи барча маълумотлар очиқ ва махфий бўлмаса-да, уларнинг қўшимча нусхасини Европада сақлаш илмий барқарорликни таъминлайди. Зеро, фан ривожи кўп ҳолларда узоқ муддатли сиёсий қарорларга боғлиқ бўлиб қолмоқда.

Ҳозирда NASA архиви дунёдаги энг кучли суперкомпьютерлардан бири ҳисобланган Алпс тизими яқинида сақланмоқда. Олимлар ушбу ҳисоблаш қувватини улкан кузатув натижалари билан бирлаштириб, иқлим ўзгаришидаги илгари пайқаш қийин бўлган қонуниятларни аниқлашга умид қилмоқдалар. Бу каби технологик ечимлар Ўзбекистон каби иқлим ўзгаришига сезгир минтақалар учун ҳам муҳим, чунки глобал моделлар аниқлиги ошиши маҳаллий об-ҳаво прогнозларига ҳам ижобий таъсир кўрсатади.