АҚШ космик ядро энергетикаси ёқилғи тақчиллигига дуч келди

АҚШнинг космик ядро дастурлари жадал суръатларда ривожланиб бораётганига қарамай, уларнинг тараққиётини жиддий равишда секинлаштириши мумкин бўлган қатор тизимли муаммоларга дуч келмоқда. 13-август куни бўлиб ўтган соҳавий симпозиумда ҳукумат ва хусусий компания вакиллари мазкур соҳадаги асосий тўсиқларни, хусусан, ёқилғи етишмовчилиги ва кадрлар тақчиллигини очиқ эълон қилишди. ixbt.com маълумотига кўра, ядровий ва космик тизимларни бир вақтнинг ўзида бошқара оладиган мутахассисларнинг етишмаслиги ҳамда реактор компонентлари таъминотидаги узилишлар тармоқ ривожига ғов бўлмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги кунда NASA томонидан бир нечта истиқболли лойиҳалар амалга оширилмоқда. Улар орасида 2028-йил охиригача ядровий электр тортиш тизимини учиришни назарда тутувчи Спасе Реактор 1 Фреэдом (СР-1) ҳамда Ойда ишлашга мўлжалланган Лунар Реактор 1 (ЛР-1) дастурлари алоҳида ажралиб туради. Ушбу қурилмалар келгусида чуқур коинотни тадқиқ қилиш ва узоқ муддатли базаларни энергия билан таъминлашда ҳал қилувчи аҳамият касб этиши кутилмоқда.

ҲАЛEУ ёқилғиси учун кескин рақобат

Мутахассисларнинг фикрича, энг жиддий муаммолардан бири бу — юқори даражада бойитилмаган уран сақлайдиган ҲАЛEУ ёқилғисига бўлган талабнинг кескин ўсишидир. Мазкур ёқилғи тури нафақат космик реакторлар, балки ердаги кичик модул реакторлар учун ҳам сув элементТйпе сифатида кўриб чиқилмоқда. Ҳозирда АҚШ Энергетика вазирлиги (ДОE) мамлакатдаги ягона ички ҲАЛEУ етказиб берувчи бўлиб қолмоқда. Жорий йилнинг 23-июль куни идора NASA'нинг СР-1 миссияси ҳамда Радиант компанияси ва бошқа дастурлар учун ёқилғи ажратди.

NASA'нинг илғор ядро технологиялари идораси раҳбари Жереми Кеннининг таъкидлашича, ҲАЛEУ ёқилғисининг чекланганлиги келгусида турли дастурлар ўртасида ресурсларни тақсимлашда асосий муаммога айланиши мумкин. Бундан ташқари, АҚШ армиясининг Жанус дастури ҳам қўшимча рақобатни келтириб чиқармоқда. Мазкур ҳарбий дастур доирасида базаларни энергия билан таъминлаш учун микрореакторлар яратилмоқда ва яқин орада армия бу борада ишни давом эттирувчи 5 та компания номини эълон қилиши керак.

Сиёсий барқарорлик ва молиявий хатарлар

Қисқа муддатли техник қийинчиликлардан ташқари, соҳа вакиллари АҚШ маъмурияти ўзгаргандан кейин молиялаштириш барқарорлиги йўқолишидан ҳам хавотир билдиришмоқда. NASA'нинг собиқ раҳбари ўринбосари Бҳавя Лал 2025-йилги тадқиқотга таяниб, ҳозирги қўллаб-қувватлаш узоқ муддатли сиёсатга эмас, балки амалдаги аниқ мулозимларга боғлиқ бўлиб қолиши мумкинлигидан огоҳлантирди.

Хусусан, СР-1 лойиҳасининг аниқ ва доимий буюртмачиси ҳали мавжуд эмаслиги таъкидланмоқда. Мутахассислар келгусида хатарларни камайтириш учун СР-2 устида ишни эртароқ бошлашни ва Конгресс орқали кўп йиллик бюджет ажратилишига эришишни тавсия қилмоқдалар. Акс ҳолда, дастур 1965-йилда учирилган СНAP-10A реактори тақдирини такрорлаб, кейинги миссиялар ёпилиб кетиш хавфи остида қолиши мумкин.