Астрономлар Бетелгейтсе юлдузининг энг янги ва батафсил суратини олди

Халқаро астронавлар гуруҳи Ерга энг яқин қизил ўта гигантлардан бири бўлган Бетелгейтсе юлдузининг энг батафсил суратларини қўлга киритди. Ўлчамлари бўйича Қуёшдан тахминан 800 баравар катта бўлган ва ўз эволюциясининг якунида ўта янги юлдуз сифатида портлаши кутилаётган ушбу осмон жисмининг сир-асрорлари илм-фан учун муҳим аҳамият касб этади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, кузатишлар АЛМА радиоинтерферометри ёрдамида амалга оширилган. Ушбу улкан асбоб ёрдамида олимлар юлдузнинг субмиллиметрли фотосфераси нотекис, деярли «гофрировка қилинган» тузилишга эга эканлигини, шунингдек, унда бир нечта қизғиш ҳудудлар ва кутилмаганда узоқ вақт сақланиб қолган ёрқин қисм борлигини аниқлашди. Бетелгейтсе юлдузи Ердан тахминан 600 ёруғлик йили узоқлигида жойлашган.

Юлдуз атмосферасининг ўзига хос хусусиятлари

2023 йилда ўтказилган янги кузатишлар шуни кўрсатдики, Бетелгейтсе субмиллиметрли фотосферасининг радиуси юлдуз радиусининг тахминан 1,1–1,3 қисмини ташкил қилади ва ўртача ҳарорати 2300 К атрофида бўлади. Бироқ, бу тузилма шарсимон эмас: кўринадиган радиусдаги оғишлар тахминан 6 фоизга етади. Янада суст нурланиш юлдуз радиусининг 2,5 бараваригача бўлган масофада кузатилади.

Тадқиқотчилар юлдуз дискининг шимоли-шарий ва жануби-ғарбий қисмларида камида иккита иссиқроқ ҳудудни топишди. Улардан энг ёрқини атрофдаги газдан тахминан 800 К иссиқроқ эканлиги маълум бўлди. Мутахассислар бу тузилмаларни Бетелгейтсе ичидаги кучли конвекция жараёнлари билан боғлашмоқда. Иссиқ газнинг улкан массалари юлдуз тубидан кўтарилиб, ташқи қатламларда зарба тўлқинларини келтириб чиқариши мумкин.

Узоқ муддатли тузилмалар ва келажакдаги кузатишлар

Янги олинган маълумотларни 2015 йилдаги кузатишлар билан солиштирганда асосий кутилмаган ҳолат аниқланди. Дискнинг шимоли-шарий қисмидаги ёрқин ҳудуд амалда ўша жойда қолган ва ўша даражадаги интенсивликни сақлаб қолган. Бу ушбу тузилма камида етти йил давомида мавжуд бўлганини кўрсатади, бу эса йирик конвектив ҳосилалар учун замонавий моделлар тахмин қилганидан сезиларли даражада узоқроқдир.

Маълумки, Бетелгейтсе бир неча йил олдин «Буюк хиралашиш» деб номланган ёрқинликнинг кескин пасайиши ортидан астрономлар эътиборини тортган эди. Ошкора ўзгаришлар ўта янги юлдуз портлашининг яқинлашаётгани ҳақидаги тахминларни келтириб чиқарган бўлса-да, мавжуд маълумотлар бундай воқеанинг аниқ вақтини айтишга имкон бермайди. Олимлар иссиқ ҳудудларнинг турғунлиги ва уларнинг модда йўқотилиши билан боғлиқлигини аниқлаш учун АЛМА ёрдамида кузатишларни давом эттиришни режалаштирмоқда.