Марс Эхпресс Қизил сайёранинг жанубий қутбидаги бинафша қояларни суратга олди

Европа космик агентлигининг Марс Эхпресс аппаратидаги Ҳигҳ Ресолутион Стерео Камера (HRСК) камераси Марснинг жанубий қутби яқинидаги ўта ўзига хос музлик ва қояли ҳудудни муваффақиятли тасвирга олди. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур ҳудуддаги қоялар айрим жойларда бир километрдан зиёд баландликка кўтарилиб, улкан зинапоясимон тизмалар юзлаб километрларга чўзилган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Олинган кадрларда сайёрамиздаги одатий қизғиш-қўнғир оҳанглардан фарқли ўлароқ, ғайриоддий пурпур ва пушти ранглар кўзга ташланади. Мутахассисларнинг тушунтиришича, бу визуал ранглар сиртнинг асл ранги эмас, балки тонгги ёруғлик, атмосферадаги чанг заррачалари ҳамда тупроқдаги қировнинг ўзаро уйғунлашуви натижасида ҳосил бўлган оптик ҳодирадир.

Тйлес Рупес қояли тизмасининг сирли тузилиши

Суратдаги қоронғи ҳудудлар ва Тйлес Рупес қояли тизмасининг ранглари асосий жинслардаги мафик минералларга, хусусан, магний ва темирга бой оливин ҳамда пироксен каби вулқон материалларига бориб тақалади. Янада ёруғроқ қисмлар эса қаттиқ ҳолатдаги карбонат ангидрид (қуруқ муз) ётқизиқлари билан қопланган бўлиб, улар ҳатто жанубий яримшарда баҳор келганда ҳам ўз ҳолатини сақлаб қолади.

Бундай ўзига хос оч ҳаворанг қисмлар қум тепаликлари чўққилари ва кратерлар ичида яққол кўриниб туради. Кадрнинг пастки чап қисмида эса Марснинг жанубий қутбий муз қатламининг бир қисмини ташкил этувчи улкан музлик жойлашгани аниқланган.

Таркибий ва геологик жараёнлар

Илмий кузатишларга кўра, Тйлес Рупес қояли тизмаси тектоник келиб чиқиш тарихига эга бўлиши мумкин. Тахминларга кўра, қадимда Марс қаъри совиб, сайёранинг ўзи қисқара бошлаган даврда қобиқ деформацияга учраган ва айрим блоклар юқорига кўтарилиб, ана шундай бурмаларни ҳосил қилган. Бу жараёнлар бундан миллиардлаб йиллар муқаддам содир бўлган бўлиб, замонавий Марс сайёраси бундай фаол тектоник хусусиятларга эга эмас.

Шунингдек, суратлардан турли йўналишларда эсувчи шамоллар таъсирида шаклланган қумтепаликларнинг бир нечта турларини ҳам кўриш мумкин. Қизиғи шундаки, Марс Эхпресс аппарати 2003-йилдан буён Қизил сайёра атрофида муваффақиятли фаолият юритиб келмоқда.

Ушбу космик аппарат сайёра сиртини рангли ва уч ўлчовли форматда хариталаштириб келмоқда. HRСК камераси эса Марс юзаси нақадар ранг-баранг эканини бир неча бор исботлади: одатий темир оксидларидан ташқари, бу ерда вулқон қумлари, лойлар, сульфатлар ва муз қатламлари бир-ин-оқ бирга учрайди.