NASA Свифт телескопини қутқариш миссияси муваффақиятсиз якунланди

NASAнинг фазодаги машҳур Свифт космик обсерваториясининг умрини узайтиришга қаратилган ноёб уриниш кутилмаган техник носозликлар туфайли муваффақиятсиз якунланди. Қиймати 30 миллион долларни ташкил этган ЛИНК деб номланган махсус роботлаштирилган аппарат 25 сентябрь куни орбитадан чиқиб, Ер атмосферасида ёниб кетди. Ушбу лойиҳа фазовий чиқиндиларни камайтириш ва ишдан чиқиш афсонасига айланган орбитал қурилмаларни қутқариш борасида муҳим қадам бўлиши кутилганди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, Каталйст Спасе компанияси томонидан ишлаб чиқилган ЛИНК аппарати жорий йилнинг 3 июль куни Маршалл оролларидан муваффақиятли учирилган эди. Миссиянинг асосий режаси ўзининг ҳаракатлантирувчи қурилмасига эга бўлмаган Свифт телескопини космосда махсус механик қўллар ёрдамида тутиб олиш ва уни юқорироқ орбитага олиб чиқишдан иборат бўлган. Бу эса ўз навбатида 2004 йилдан буён ишлаб келаётган илмий обсерваториянинг фаолият муддатини сезиларли даражада узайтириш имконини бериши керак эди.

Орбитал синовлар ва кутилмаган носозликлар

Бошланғич босқичда парвоз штат тартибида кечиб, ЛИНК дастлабки орбитал маневрларни муваффақиятли бажарди. Бироқ тизимларни тўлиқ ишга тушириш жараёнида космик аппаратни бошқаришда жиддий муаммолар юзага келди. Космосга чиққанидан кўп ўтмай содир бўлган электрон носозлик натижасида учта мўлжаллаш маҳовигидан иккитаси ишдан чиқди. Шундан сўнг реактив бошқарув тизими клапанида ҳам носозлик аниқланган.

Аккумулятор ва бошқарувдаги муаммолар туфайли ЛИНК бошқариб бўлмайдиган ҳолатда айланиб кетди ва унинг бурчак тезлиги сониясига 9 градусга етди. Натижада аппарат билан алоқа узилиб қолди. Муҳандислар қолган битта маҳовик ҳамда ориентация двигателлари ёрдамида қисман назоратни тиклашга муваффақ бўлишди, бироқ бу жараён жуда кўп ёқилғи сарфланишига олиб келди.

Асл режанинг ўзгариши ва қўшимча тажрибалар

Вужудга келган вазиятни чуқур таҳлил қилган NASA ва Каталйст Спасе мутахассислари қолган ёқилғи захираси Свифт телескопини хавфсиз тутиб олиш ва унинг орбитасини кўтариш учун етарли эмас деган хулосага келишди. Шу сабабли, 19 август куни томонлар асл қутқарув операциясидан расман воз кечишди. Шарт-шароитдан келиб чиқиб, аппаратнинг қолган орбитал умрини қўшимча илмий тажрибаларга сарфлашга қарор қилинди.

Мутахассислар космик фазода ЛИНК бортидаги учта роботлаштирилган манипулятор ишини синовдан ўтказишди. Шунингдек, аппаратни Свифт телескопига 12–15 километр масофагача яқинлаштиришга эришилди ва бу масофадан туриб обсерваториянинг ноёб суратлари олинди. Умумий ҳисобда ЛИНК орбитада 85 кун давомида фаолият юритди.

Свифт обсерваториясининг аҳамияти

Фазода 2004 йилдан буён ишлаб келаётган Свифт телескопи коинотдаги энг қувватли энергетик ҳодисалар — гамма-чақнашларни қайд этиш ҳамда тадқиқ қилиш учун махсус яратилган. Мазкур объектнинг асосий афзаллиги унинг юқори реакция тезлигида бўлиб, у чақнашни аниқлагач, дарҳол манба томон бурила олади ва бошқа телескопларга кузатувларни бошлашга ёрдам беради.

Аслида мазкур обсерватория атиги икки йиллик муддатга мўлжалланган бўлса-да, бугунги кунга келиб икки ўн йилликдан ортиқ вақт давомида муваффақиятли ишлаб келмоқда. Бироқ ҳозирги кунда юқори қуёш фаоллиги туфайли юқори қатлам атмосферанинг кенгайиши ва паст орбитали аппаратлар учун қаршиликнинг ортиши Свифт орбиталари пасайишининг асосий сабаби бўлиб қолмоқда.