NASA космик телескопни қутқариш бўйича ноёб операцияни бекор қилди

NASA ва Каталйст Спасе космик коинотда Неил Геҳрельс Свифт обсерваториясининг орбитасини кўтариш бўйича режалаштирилган ноёб тажрибавий операциядан воз кечишди. СпасеНевс хабар қилишича, бунга Линк деб номланган экспериментал космик аппаратнинг йўналишни бошқариш тизимидаги жиддий носозликлар сабаб бўлган ва бунинг оқибатида телескопни жисмоний жиҳатдан тутиб олиш хавфли деб топилган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Линк аппарати орбитага жорий йилнинг 3-июль куни Пегасус ХЛ ракетаси ёрдамида чиқарилган эди. Лойиҳанинг асосий вазифаси Свифт телескопига яқинлашиш, уни қамраб олиш ва ўз двигателлари ёрдамида юқорироқ орбитага олиб чиқишдан иборат эди. Мутахассисларнинг фикрича, бундай операция Ер атмосфераси таъсирида кутилганидан тезроқ пастлаб бораётган илмий аппаратнинг хизмат муддатини сезиларли даражада узайтириши мумкин эди.

Техник муаммолар ва муваффақиятсизлик сабаблари

Бироқ, учирилишдан кўп ўтмай, Линк аппаратининг ўзида кутилмаган техник муаммолар юзага келди. Каталйст Спасе компанияси маълумотига кўра, 28-июль куни космик аппарат бошқарув тизимидаги хатоликлар туфайли бир нечта ўқлар бўйича назорат қилинмайдиган айланиш ҳолатига тушиб қолган. Хусусан, қурилма фазодаги ҳолатни бошқариш учун мўлжалланган учта маҳовикдан иккитасини йўқотиб қўйган, реактив ҳаракат тизими эса фақат қисман ишлай бошлаган эди.

Муҳандислар вазиятни ижобий томонга ўзгартириш учун бор кучларини ишга солишди. Август ойининг бошларига келиб, Линкнинг айланиш тезлигини секундига 9 граддан 1,47 градусгача камайтиришга муваффақ бўлинди. Аппаратни барқарорлаштириш мақсадида дастлаб телескоп орбитасини ўзгартириш учун мўлжалланган электр двигателларини ишга солишга тўғри келди. Кейинчалик мутахассислар миссияни давом эттиришга ёрдам бериши керак бўлган янги дастурий таъминотни ўрнатдилар.

Келгусидаги режа ва истиқболлар

Август ойининг ўрталарида Каталйст компанияси дастурий янгиланишдан сўнг Линк Свифт билан яқинлашиб, уни тутиб олишга уриниб кўришига умид қилган эди. Лекин 20-август куни NASA билан ўтказилган маслаҳатлашувлардан сўнг компания миссиянинг ушбу қисмидан қатъий воз кечди. Томонлар операцияни ўта хавфли деб топишга асос бўлган аниқ мезонларни ошкор қилишмади.

Шунга қарамай, Линк аппаратидан орбитал хизмат кўрсатиш технологияларини синовдан ўтказишда фойдаланишда давом этишлари мумкин. NASA ва Каталйст Свифт билан жисмоний алоқасиз ва унинг орбитасини кўтармасдан туриб, бевосита унинг яқинида турли операциялар ва яқинлашиш синовларини ўтказиш имкониятларини кўриб чиқмоқда.

Эслатиб ўтамиз, Свифт космосда 2004-йилдан буён фаолият юритиб келмоқда ва асосан гамма-нурланиш чақнашларини ўрганишга ихтисослашган. Унинг орбитаси Ер юқори қатламлари атмосфераси таъсирида аста-секин пасайиб бормоқда. Юқори қуёш фаоллиги сунъий йўлдош баландлигидаги атмосфера зичлигини ошириб, қаршиликни кучайтиради ва баландликни йўқотиш жараёнини тезлаштиради. NASA 2025-йилда тижорат аппаратлари ёрдамида ушбу обсерваторияни қутқариш имкониятларини ўрганишни бошлаган эди. Линкнинг муваффақияти дастлаб учирилгандан кейин хизмат кўрсатишга мўлжалланмаган сунъий йўлдошларнинг умрини узайтириш технологиясининг муҳим намойиши бўлиши мумкин эди.