Коинот парвози урғочи сичқонларнинг кейинги авлодларига қандай таъсир қилди

Халқаро космик станцияда 42 кун давомида бўлиб қайтган урғочи сичқонлар Ерга соғлом насл бериш қобилияти билан қайтди, бироқ уларнинг қизлари ва набираларида сезиларли репродуктив ўзгаришлар аниқланди. Просеедингс оф те Натионал Академй оф Ссиенсес журналида эълон қилинган тадқиқот космик парвознинг аёллар репродуктив физиологиясига узоқ муддатли таъсирини бир неча авлод давомида ўрганган илк илмий иш бўлди. Мазкур илмий лойиҳа Кансас университети Тиббиёт маркази мутахассислари ҳамда NASAнинг Амес тадқиқот маркази олимлари томонидан амалга оширилди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, тажриба иштирокчилари бўлган урғочи кемирувчилар 2023-йилнинг ноябрь ойида SpaceX КRS-29 юк кемаси орқали ХКСга юборилган эди. Ердан ташқарида 42 кунни ўтказиб қайтган она сичқонлар муваффақиятли ҳомиладор бўлиб, соғлом болаларни дунёга келтирди. Уларнинг туғилган болалари сони назорат гуруҳидагилардан бироз камроқ бўлса-да, бу фарқ статистик жиҳатдан аҳамиятли даражада фарқ қилмади ва биринчи авлод вакиллари нормал ҳолатда ривожланди.

Иккинчи авлодда кузатилган ўзгаришлар

Бироқ, мутахассисларнинг таъкидлашича, асосий ўзгаришлар ва салбий таъсирлар космик саёҳатчиларнинг кейинги авлодларида яққол намоён бўлди. Космосда бўлган оналарнинг қизларида мушак кучи 15 фоизга пастроқ эканлиги аниқланди. Шунингдек, улар махсус хулқ-атвор тестларида юқори даражадаги стресс реакциясини намойиш этди ва энг муҳими, уларнинг ўз насллари сони кескин камайиб, туғилиш кўрсаткичлари пасайиб кетди.

Айни шу урғочи сичқонларда тухумдонларнинг қолган захирасини билдирувчи муҳим маркер — антимюллер гормони (AMG) даражаси тушиб кетгани қайд этилди. Энг қизиғи шундаки, пасайган AMG кўрсаткичи ҳатто учинчи авлод вакиллари бўлган набираларда ҳам сақланиб қолди. Олимлар ҳозирча мазкур трансгенерацион эффектнинг аниқ механизмини тўлиқ ўрнатишга муваффақ бўлишмагани, бу борадаги тадқиқотлар давом этишини билдирди.

Эҳтимолий сабаблар ва келгусидаги хавфлар

Мутахассисларнинг ишчи гипотезасига кўра, бу ҳолат микрооғирлик таъсирида юзага келадиган тезлашган ҳужайра қариши билан боғлиқ бўлиши мумкин. Аввалги тадқиқотларда ҳам инсон тўқималари ва кемирувчиларда вазнсизлик шароитида ҳужайравий стресс ҳамда митохондрия дисфункцияси кузатилган эди. Митохондриял ДНК эса фақат она линияси бўйича узатилишини ҳисобга олсак, бу ҳолат назарий жиҳатдан мазкур трансгенерацион таъсирни тушунтириб бериши мумкин, аммо бу версия ҳали тўғридан-тўғри экспериментал текширувни талаб қилади.

Шу билан бирга, муаллифлар тадқиқотнинг айрим чекловларига ҳам эътибор қаратди. Жумладан, тажрибадаги танланма унчалик катта эмас — атиги 20 та учиб келган урғочи сичқон кузатилган, парвоз 42 кун давом этган. Қолаверса, ХКС Ернинг кучли магнит майдони муҳофазасида жойлашгани боис, экипаж ва ҳайвонлар Ой ёки Марсга борувчи йўлакдагига қараганда анча кам космик радиация олади. Калифорния университетидан Улрике Лудерернинг таъкидлашича, унинг марсча миссиядаги радиация дозалари бўйича олиб борган ишлари тухумдонлар захирасининг кескин қисқаришини кўрсатган бўлиб, келгусида узоқ муддатли фазовий дастурларда репродуктив маркерларни қаттиқ назорат қилиш муҳим огоҳлантириш сифатида хизмат қилиши лозим.