«Мусорли» ДНКдан 1700 та номаълум оқсил топилди ва саратонга қарши вакцина яратилди

Халқаро тадқиқотчилар жамоаси илгари «мусорли ДНК» деб аталиб, ҳеч қандай фойдали вазифа бажармайди деб ҳисобланган ҳудудларда ўнлаб аминокислоталардан иборат қисқа молекулалар — пептидинларни аниқлади. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу яширин қатламнинг кашф этилиши тиббиёт ва онкологияда туб бурилиш ясаб, хавфли ўсмаларга қарши мутлақо янги вакциналарни синовдан ўтказиш имконини берди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Илгарилари генетиклар фақат юзлаб ёки минглаб занжирли классик оқсилларни ўрганиб, геномнинг катта қисмини эътибордан четда қолдирган эди. ТрансКОДE халқаро консорциуми таркибида бирлашган 60 дан ортиқ тадқиқотчи илгари кодловчи деб қаралмаган 7 000 дан зиёд участкаларни таҳлил қилди. Натижада уларнинг қарийб тўдан бир қисми — 1 700 га яқин қисми ўзига хос қисқа молекулаларни ишлаб чиқариши маълум бўлди.

Ушбу яширин қатламни очиб беришда рибосомал профиллаш усули муҳим рол ўйнади. Мазкур технология оқсил йиғиш машиналари геномнинг қайси нуқталарида фаол эканини аниқ қайд этади. Маълум бўлишича, рибосомалар минглаб ноаннотация қилинган ҳудудларни ўқийди. 2001 йилда ҳужайраларни стрессдан ҳимоя қилувчи 24 та аминокислотали гупонин кашф этилиши ушбу кенг синфдаги илк ҳужжатлаштирилган ҳолат бўлган эди.

Онкологияда амалий қўлланилиши

Тадқиқотнинг энг муҳим клиник натижаси онкология соҳасига тўғри келади. Саратон ҳужайралари соғлом тўқималарда учрамайдиган кўплаб пептидинларни ўз ичига олади ва энг асосийси, уларга боғланиб қолади. «Қора ДНК»нинг тегишли қисмлари блокланганда кўкрак, простата, ичак ва мия саратони ҳужайраларининг ўсиши тўхташи аниқланди.

Ушбу молекулаларнинг парчалари ҲЛА-комплекс оқсиллари орқали ҳужайра юзасига чиқарилади ва бу уларни иммун тизими учун қулай нишонга айлантиради. Айнан шу принцип Юинг саркомасига — Европада ҳар йили 600 га яқин ёшларда аниқланадиган кам учрайдиган ва агрессив суяк ўсимтасига қарши вакцина яратиш асосига қўйилди.

Принсесса Максим номидаги болалар онкологияси марказидан Себастиан ван Хеесч саркома ҳужайраларига хос бўлган бир нечта пептидин парчаларини битта препаратга бирлаштирди. Унинг тушунтиришича, молекулалар шу қадар кичикки, битта вакцина таркибига бир нечта нишонларни жойлаштириш имкони туғилган.

Келажак истиқболлари ва эволюциядаги аҳамияти

Ҳозирги вақтда Фигҳт Кидс Канцер дастури томонидан молиялаштириладиган клиник синовлар Париждаги Кюри институти ва Гейделберг университетида 45 нафаргача бемор иштирокида давом этмоқда. Ушбу ёндашув бошқа турдаги хавфли ўсмаларни даволашда ҳам қўл келиши кутилмоқда.

Шу билан бирга, пептидинлар эволюция назарияси бўйича фундаментал савол қўймоқда. Инсон оқсилларининг аксарияти бошқа турларда ўхшаш аналогларга эга бўлса-да, юрак тўқималарини солиштирган олимлар бу молекулалар ландшафти тубдан фарқ қилишини аниқлашди. Бу эса молекуляр даражадаги эволюция аввал ўйланганидан анча динамик эканини ва пептидинлар келгусида тўлақонли оқсилга айланиши мумкинлигини кўрсатади.