BFE yashirgan hisobot va Science nashri xulosasi: Elektromobilga o‘tish qachon o‘zini oqlaydi?

Benzin va dizel yonilg‘isida yuradigan soz avtomobillarni muddatidan oldin yangi elektromobillarga almashtirish haqiqatan ham iqlimga foyda keltiradimi yoki yo‘qmi, degan masalada keng qamrovli ilmiy tahlillar natijalari e’lon qilindi. Shveysariya Federal energetika boshqarmasi (BFE) buyurtma qilgan va dastlab jamoatchilikka e’lon qilinishi to‘xtatib qo‘yilgan 34 sahifali hisobot oshkor etilib, ko‘plab bahslarga sabab bo‘ldi.

Republik nashri va WAV tadqiqotchilar guruhi axborot olish to‘g‘risidagi qonun orqali qo‘lga kiritgan ichki yozishmalardan ma’lum bo‘lishicha, mas’ul xodimlar soz avtomobillarni muddatidan avval almashtirish tavsiyasi aholining moliyaviy imkoniyatlariga to‘g‘ri kelmasligi va jamoatchilikning jiddiy e’tiroziga sabab bo‘lishidan xavotirlanishgan. Hozirda ushbu rasmiy hujjat to‘liq ochiqlangan bo‘lib, undagi xulosalar elektromobillarning atrof-muhitga real ta’sirini raqamlarda ko‘rsatib beradi.

To‘liq hayot davri tahlili: Shveysariya avtoparkining 90 foizi

Tadqiqotni amalga oshirgan INFRAS kompaniyasi avtomobilning butun hayot davrini — ishlab chiqarish, yonilg‘i va elektr energiyasini olish, kundalik foydalanish hamda kelajakdagi utilizatsiya jarayonlarida ajralib chiqadigan chiqindilarni bir butun sifatida hisoblab chiqdi:

• 90 foizlik ko‘rsatkich nimani anglatadi? Mualliflarning baholashicha, Shveysariya avtoparkidagi ichki yonuv dvigatelli mashinalarning taxminan 90 foizini shu toifadagi yangi elektromobilga almashtirish iqlim uchun foydali bo‘ladi. Bu chiqindilar 90 foizga qisqaradi degani emas, balki almashtirish ijobiy natija beradigan avtomobillar salmog‘ini bildiradi;

• Eski mashina qayerga ketadi? Asosiy natijalar eski avtomobil to‘liq utilizatsiya qilinishi ssenariysiga asoslangan. Agar sotilgan mashina ikkilamchi bozorda boshqa haydovchi qo‘lida harakatlanishda davom etsa yoki yo‘llardagi umumiy mashinalar sonini shunchaki oshirsa, global miqyosda chiqindilar qanchalik qisqarishini aniq modellashtirish imkonsiz bo‘lib qoladi;

• Yillik masofa mezoni: INFRAS mutaxassisi Roberto Byanketti ta’kidlaganidek, avtomobilning o‘rtacha xizmat muddati 16 yil deb hisoblansa, yiliga taxminan 8 ming kilometrdan boshlab elektromobilga o‘tish deyarli har doim ekologik jihatdan o‘zini oqlaydi. Yiliga 4–5 ming kilometrdan kam yuradigan mashinalarni erta almashtirish esa iqlim uchun foyda keltirmaydi.

AQSH tajribasi: Science jurnalidagi mustaqil tahlil

Kaliforniya universiteti olimlari Elliott Kempbell va Roland Geyer tomonidan nufuzli Science jurnalida chop etilgan mustaqil tadqiqot ham mazkur mavzuni keng qamrovda tahlil qildi. Ekspertlar 400 dan ortiq avtomobil modeli xususiyatlarini, akkumulator hajmini va energiya manbalarini solishtirib chiqdi:

• 92 foiz holatda samarali: Modellashtirilgan ssenariylarning 92 foizida benzinli avtomobil yoki oddiy gibridni xizmat muddati tugamasdan turib elektromobilga almashtirish umumiy issiqxona gazlarini kamaytirgan;

• 3 yillik haydash muddati: Yangi elektromobilni ishlab chiqarish jarayonida atmosferaga chiqarilgan katta miqdordagi karbonat angidridni foydalanish davridagi tejamkorlik hisobiga to‘liq «qoplab olish» uchun o‘rtacha uch yil atrofida haydash talab etiladi.

Shoshilishga asos bormi?

Tadqiqotchilarning yakdil xulosasiga ko‘ra, bu natijalar soz benzinli mashinalarni zudlik bilan metallolomga topshirish kerakligini anglatmaydi:

• Muhim istisnolar: Mashinadan juda kam foydalanish, energiyani ko‘p sarflaydigan og‘ir modellar hamda elektr energiyasi asosan ko‘mir va ifloslantiruvchi manbalardan olinadigan hududlarda elektromobilga o‘tish kutilgan ekologik natijani bermasligi mumkin;

• Iqtisodiy omil: Yangi avtomobil xarid qilish fuqarolar uchun avvalo moliyaviy imkoniyat masalasi bo‘lib qoladi. Shu sababli Shveysariya yoki AQSH hisob-kitoblarini boshqa davlatlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri tatbiq etishda mahalliy elektr tarmog‘i xususiyatlari va yo‘l sharoitlarini inobatga olish zarur.