Xitoylik astronomlar Somon yo‘lidagi gipertezkor yulduzlarni keng qamrovli izlash ishlarini olib borishdi. Ushbu yulduzlar, shuningdek, PR Lira sinfidagi o‘zgaruvchan yoritgichlardan foydalanib, galaktikamizdagi masofalarni aniq o‘lchashga yordam beradigan muhim obyektlardir. Ular muntazam va ayniqsa bashorat qilinadigan pulsatsiyalarga ega bo‘lib, "kosmik o‘lchov birligi" sifatida amal qiladi. Mazkur tadqiqot The Astrophysical Journal (AstroJournal) jurnalida chop etildi.
Gipertezkor yulduzlar shunchalik tez harakatlanadiki, ular o‘zlarini galaktika tortishish kuchlariga bog‘lamagan holda harakatlanishadi. Somon yo‘li uchun qochish tezligi taxminan 550 km/sni tashkil etsa, bunday obyektlarda ular 1000 km/s dan oshishi mumkin. Ular paydo bo‘lishi va keyinchalik hosil bo‘lishi ko‘pincha galaktika markazidagi qora tuynuk — Sagittarius A va uning o‘zaro ta’siriga bog‘liq.
Pekin universiteti astronomlari, Xaochju Fu rahbarligida, PR Lira yulduzlari orqali shu turdagi gipertezkor obyektlarni qidirishga qaror qilgan. Bu obyektlar, asosan Somon yo‘lining galo va qalin diski, shuningdek, sharsimon to‘plamlardagi qari gigant yulduzlariga xosdir. Ular yorqinlik, pulsatsiya davri va kimyoviy tarkib bo‘yicha o‘rganish uchun ushbu masofalarni aniq va ishonchli o‘lchash imkoniyatini beradi.
Hukumat astronomlarining maxsus amalga oshirgan ishi va ikki yirik katalogni tahlil qilib, 165 ta nomzodga qisqartirilgan namunalardan 87 ta eng ishonchli gipertezkor yulduzlarini aniqlashga muvaffaq bo‘ldi. Ulardan yettitasining ko‘ndalang tezligi 800 km/s dan oshgan. Shunday qilib, ular Somon yo‘li markaziga yaqin, katta va kichik Magellan bulutlari kabi qo‘shni mitti galaktikalar hududida joylashgan.
G‘ayrioddiy “qochoqlar” haqidagi yangi ko‘rsatkichlarni, kelajakda Gaia sun’iy yo‘ldoshi va yangi spektroskopik kuzatuvlar asosida aniqlash mumkin. Bu qochoqlarning trayektoriyalarini va kelib chiqishini tushunishga yordam bergan tadqiqotlar, shubhasiz, galaktika markazini o‘rganish va Somon yo‘lining gravitatsion potensialini xaritalash uchun muhim bo‘ladi. Bu esa zamonaviy astrofizikadagi eng sirli tarkibiy qismlardan biri bo‘lgan qorong‘i materiyaning taqsimlanishini aniqlashda muhim ahamiyatga ega.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
