Koinot haqidagi tasavvurlarimiz notoʻgʻrimi? Kopernik prinsipi shubha ostida qoldi

Zamonaviy kosmologiyaning tamal toshlaridan biri hisoblangan Kopernik prinsipi kutilmagan zarbaga duch keldi. Soʻnggi tadqiqotlar natijasida maʼlum boʻlishicha, Koinot biz oʻylagandek barcha yoʻnalishlarda bir xil tuzilishga ega boʻlmasligi mumkin. Bu kashfiyot koinotning paydo boʻlishi va rivojlanishi haqidagi fundamental nazariyalarni qayta koʻrib chiqishga majbur qilishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) loyihasi doirasida olingan maʼlumotlar asosida oʻtkazilgan yangi tahlillar fiziklar orasida katta muhokamalarga sabab boʻldi. Olimlar 11 milliard yorugʻlik yili masofasigacha boʻlgan 47 millionga yaqin galaktikalarning joylashuvini oʻrganib chiqishdi. Tadqiqot natijalari ixbt.com nashri tomonidan eʼlon qilindi.

Koinotning bir xilligi haqidagi shubhalar

Fiziklar Franchesko Silos Labini va Marko Galoppo tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Koinot hatto juda ulkan miqyoslarda ham turli yoʻnalishlarda turlicha koʻrinishga ega. Bu kosmologik prinsipga zid keladi. Ushbu prinsipga koʻra, galaktikalar yaqin masofada toʻdalar hosil qilsa-da, juda katta masofalarda modda barcha yoʻnalishlarda statistik jihatdan bir xil taqsimlanishi kerak edi.

Olimlar oʻz ishlarida Angular Distribution of Pairwise Distances (ADPD) deb nomlangan yangi statistik usulni qoʻllashdi. Bu usul galaktikalar taqsimoti masofa va yoʻnalishga qarab qanchalik oʻzgarishini baholash imkonini beradi. Tahlillar natijasida aniqlangan anizotropiya (yoʻnalishga qarab xususiyatlarning oʻzgarishi) taxminan 3,26 milliard yorugʻlik yili (bir gigaparsek) masofasigacha saqlanib qolgan.

Eynshteyn tenglamalari qayta koʻrib chiqiladimi?

Ilgari bunday bir xil boʻlmagan tuzilmalar faqat oʻnlab yoki yuzlab megaparsek miqyosida kuzatilgan edi. Yangi tadqiqot esa bu koʻrsatkich kutilganidan ming marta kattaroq ekanini koʻrsatmoqda. Agar ushbu maʼlumotlar mustaqil usullar bilan tasdiqlansa, koinot evolyutsiyasining tayanch modellarini oʻzgartirishga toʻgʻri keladi.

Xususan, olimlar Albert Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi tenglamalariga yangicha yondashishlari yoki koinotning kengayishiga taʼsir qiluvchi murakkabroq omillarni hisobga olishlari kerak boʻladi. Shuningdek, qorongʻu materiyaning oʻzaro taʼsiri haqidagi gipotezalar ham yangilanishi mumkin.

Hozircha tadqiqot mualliflari yakuniy xulosa chiqarishga shoshilmayaptilar. Ehtimol, yanada kattaroq masofalarda Koinot baribir statistik jihatdan bir xil holatga kelishi mumkin. Biroq, DESI maʼlumotlari allaqachon zamonaviy fizika oldiga kutilmagan va murakkab savollarni qoʻyishga ulgurdi.