Koinot qaʼridagi sir: Tarixdagi eng kuchli neytrinolardan birining manbasi aniqlandi

Xalqaro astronomlar jamoasi Yer sayyorasida qayd etilgan eng yuqori energiyali neytrino signallaridan birining kelib chiqish nuqtasini aniqlashga muvaffaq boʻldi. 2021-yil sentyabr oyida Antarktidadagi IceCube observatoriyasi tomonidan qayd etilgan IC 210922A hodisasi uzoq vaqt davomida ilm-fan olami uchun jumboq boʻlib qolayotgan edi. Ushbu zarrachaning energiyasi taxminan 750 TeV ni tashkil etgan boʻlib, bu zamonaviy kuzatuvlar tarixidagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biri hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Dastlab olimlar Fermi va Swift kosmik teleskoplari yordamida Eridan yulduz turkumi hududidan ushbu signalning manbasini qidirishgan, biroq anʼanaviy usullar hech qanday natija bermagan. Faqatgina Gavayida joylashgan JCMT submillimetrli teleskopi va SMA radioteleskopi maʼlumotlari tahlil qilingach, haqiqiy manzara oydinlashdi. Tadqiqotchilar qalin gaz va chang bulutlari ortiga yashiringan, ilgari fanga nomaʼlum boʻlgan JCMT0402-0424 galaktikasini kashf etishdi.

Yashirin galaktikaning hayratlanarli quvvati

Ushbu yangi kashf etilgan galaktika Yerdan taxminan 13 milliard yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. U optik diapazonda deyarli koʻrinmaydi, biroq submillimetrli toʻlqinlarda oʻta faol ekanligi maʼlum boʻldi. Hajmi jihatidan ixcham boʻlishiga qaramay, ushbu obʼekt Somon yoʻli galaktikasiga qaraganda oʻnlab va hatto yuzlab marta tezroq yangi yulduzlarni hosil qiladi. Aynan mana shu jarayon kuchli neytrino oqimini yuzaga keltirgan deb taxmin qilinmoqda.

Tayvan Milliy markaziy universiteti ilmiy xodimi Yudzi Urata maʼlumotlariga koʻra, bunday ixcham va yulduz hosil qiluvchi galaktikalar koinotda keng tarqalgan boʻlishi mumkin. Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, IceCube observatoriyasi qayd etadigan tarqoq zarrachalar oqimining 20 foizigacha boʻlgan qismi aynan shunday olis va yashirin galaktikalar tomonidan ishlab chiqariladi. Bu esa koinotning neytrino fon nurlanishini tushunishda yangi sahifa ochadi.

Gravitatsion linza effekti va kashfiyot ahamiyati

JCMT0402-0424 galaktikasini oʻrganishda gravitatsion linza effekti hal qiluvchi rol oʻynadi. Kuzatuv chizigʻida joylashgan boshqa bir galaktika oʻzining gravitatsiyasi bilan olisdagi obʼektdan kelayotgan yorugʻlikni kuchaytirib bergan. Tahlillar galaktika markazida oʻta zich gaz va chang bulutlari mavjudligini koʻrsatdi. Aynan ushbu muhitda sodir boʻladigan yuqori energiyali jarayonlar tarixdagi eng kuchli neytrino portlashlaridan biriga sabab boʻlgan.

Ushbu kashfiyot nafaqat neytrinolarning kelib chiqishini, balki erta koinotdagi galaktikalarning shakllanish jarayonini ham yaxshiroq anglashga yordam beradi. Mazkur tadqiqot natijalari koinotning eng chekka nuqtalarida biz tasavvur qilgandan koʻra koʻproq faol jarayonlar kechayotganini isbotlamoqda. Kelgusida bunday "yashirin" obʼektlarni oʻrganish zamonaviy astrofizikaning asosiy yoʻnalishlaridan biriga aylanishi kutilmoqda.