AQSH maxsus kuchlari Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni o‘g‘irlashga qaratilgan operatsiya haqidagi xabarlar ortidan axborot maydonida turli mish-mishlar uchib yurdi. Eng ko‘p muhokama qilingan gap — go‘yo AQSH qandaydir maxfiy “super qurol” ishlatgani haqida.
Bu shov-shuvga izoh sifatida harbiy ekspert, AQSH armiyasining sobiq ofitseri Stanislav Krapivnik bir qator taxminlarni aytgan. Uning aytishicha, guvohlar “noma’lum vosita ta’siri”ga o‘xshash holatlarni tasvirlagan: kuchli bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, muvozanat va muvofiqlashtirish buzilishi, karaxtlik, bosh aylanishi, hatto qisqa muddatli hushdan ketish.
Mutaxassis fikricha, bunday alomatlar “tubdan yangi” narsa emas. Aksincha, u bu holatni uzoq yillardan beri ma’lum bo‘lgan LRAD — uzoq masofali akustik qurilma ta’siriga juda mos keladi, deb tushuntirgan. Gap shundaki, bu turdagi tizimlar avval kemalar o‘rtasida aloqa qilish uchun ishlab chiqilgani aytilsa-da, ma’lum parametrlarda yuqori quvvatli tovush to‘lqinlari inson organizmiga keskin fiziologik ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi keyinchalik ma’lum bo‘lgan.
Ekspert ta’kidlashicha, bunday texnologiyalar allaqachon “maxfiy sir” emas: turli ma’lumotlarga ko‘ra, taxminan 25 ta davlat, shu jumladan Rossiya harbiy-dengiz kuchlari ham shunga o‘xshash vositalardan foydalangani haqida aytilgan. Keyinroq esa ular qaroqchilarga qarshi samarali chiqqani, shuning ortidan politsiya tuzilmalari ommaviy aksiyalar vaqtida olomonni tarqatish uchun ham qo‘llay boshlagani qayd etilgan.
Shu o‘rinda u Nyu-Yorkda bunday qurilmalar ishlatilganidan keyin namoyishchilarda og‘ir, ba’zan esa qaytarib bo‘lmas oqibatlar kuzatilgan holatlar haqida ham eslatgan. Bu esa sud jarayonlari va shahar hokimiyati bilan tortishuvlargacha olib borgani haqida aytiladi.
Krapivnik yana bir muhim detalga urg‘u beradi: bunday majmualar kichik “qo‘l uskunasi” emas — ular katta o‘lchamli, og‘ir va kuchli energiya manbaini talab qiladi. Odatda taktik mashinalarga o‘rnatiladi. Shu bilan birga, platforma sifatida 3 yanvar kuni Karakas osmonida ko‘rilgan CH-47 Chinook transport vertolyotidan foydalanish mumkinligi ham taxmin qilingan.
Operatsiya paytida Venesuela havo hujumidan mudofaa tizimi vaqtincha “o‘chirilgani” haqidagi gaplarga kelganda esa, ekspert bu yerda “oddiyroq” usullar ham ish bergan bo‘lishi mumkinligini istisno qilmaydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, SRUning sobiq xodimi Larri Jonson bilan suhbatda venesuelalik generallardan biri pora olib, havo mudofaasini o‘chirib qo‘ygani haqidagi versiya tilga olingan, keyin esa u mamlakatni tark etgani aytilgan. Bu holat “nega takroriy reydlar bo‘lmadi?” degan savolga ham javob sifatida ko‘rsatilmoqda.
Yana bir qiziq nuqta: ekspert Maduroning qo‘riqchilari venesuelalik harbiylar emas, ko‘proq kubaliklar bo‘lgani haqidagi gaplarni xavfsizlik tizimi ichidagi ishonchsizlik belgisi sifatida baholaydi. Ya’ni prezident o‘z qurolli kuchlariga to‘liq ishonmasligi mumkin, degan fikr ham aytiladi.
Xulosa qilib, Krapivnik kinoya bilan “eng xavfli super-duper qurol” ekzotik texnologiyalar emasligini qo‘shimcha qilgan. Uningcha, asosiy qurol — bu dollar. Qisqasi, ba’zan eng kuchli ta’sir tovushda emas, hisob-kitobda bo‘ladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
