2018 yilda The Telegraph keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, AQSH sanksiyalari kuchayganidan keyin Promsvyazbank orqali Eron rejimiga yordam sifatida ulkan hajmda naqd pul yashirincha yetkazilgan. Gap shunchaki “o‘tkazma” haqida emas — u yerda logistikasigacha hisoblangan, og‘irligi tonna bilan o‘lchanadigan naqd pul yo‘nalishi haqida so‘z ketyapti.
34 partiya, to‘rt oy, milliardlab dollar
Britaniya nashri yozishicha, to‘rt oy ichida kamida 34 ta partiya jo‘natilgan bo‘lib, har bir jo‘natma qiymati 57 milliondan 115 million dollargacha baholangan. Pul asosan katta nominal banknotlarda (masalan, 500 yevroli kupyuralar) bo‘lgani aytilyapti — bu “og‘irlik kam, qiymat katta” degan hisob-kitob. Marshrut ham ancha “ssenariyga o‘xshaydi”: Moskvadan poyezd orqali Astraxanga, u yerdan Kaspiy dengizi orqali kema bilan Amirobod portiga, keyin temiryo‘l orqali Tehrongacha.
Manbalar bu jo‘natmalarni bojxona va yuk ma’lumotlari bilan bog‘lagan holda ko‘rsatadi, xususan ImportGenius bazasidagi yozuvlar tilga olinadi. Qizig‘i shundaki, birinchi partiya 2018 yil 13 avgust kuni, ya’ni Donald Tramp Eronga qarshi sanksiyalar bo‘yicha farmon imzolaganiga bor-yo‘g‘i bir hafta to‘lganda yuborilgani ta’kidlanadi.
“Qo‘shimcha” 1,9 milliard ham bor ekan
Bu hikoya shu yerda tugamaydi. The Insiderning qo‘shimcha aniqlashicha, 2018 yilda Mejdunarodniy finansoviy klub orqali Eronga yana bir nechta naqd pul jo‘natmalari amalga oshirilgan va ularning umumiy qiymati 1,9 milliard dollarga teng bo‘lishi mumkin. Demak, sanksiyalardan keyin naqd ko‘rinishida aylantirilgan mablag‘lar umumiy hisobda kamida 4,4 milliard dollarga yetishi ehtimoli aytiladi.
Nega bunday sxema muhim?
Naqd pul — iz qoldirmaslikka eng qulay “yo‘l”. SWIFT emas, bank o‘tkazmasi emas, trek qilish qiyin. Shuning uchun ekspertlar bunday “naqd yo‘lak” keyingi yillarda ham saqlanib qolgan bo‘lishi mumkinligini istisno qilmaydi. Ayniqsa Moskva–Tehron munosabatlari harbiy hamkorlik fonida qizib turgan bir paytda: matnda Shahed turidagi dronlar va Fath-360 kabi qurollar atrofidagi bahslar ham shu kontekstda tilga olinadi.
Sanksiyalar, kripto va yangi shov-shuvlar
Bugun esa Buyuk Britaniya va AQSH sanksiyalari fonida Promsvyazbank atrofidagi tortishuvlar yana ko‘paygani aytilyapti. Masalan, Financial Times 2024 yilda A7A5 kriptotokeni va Grinex orqali katta aylanmalar haqida yozgani, bu mojaroda Ilan Shor nomi ham tilga olingani qayd etiladi.
Yakun
Qisqasi, bu xabarlar bitta narsani ochiq ko‘rsatadi: siyosatda “eshik yopildi” deyilgan joyda ham doim “oyna ochiq” bo‘ladi. Sanksiyalar moliyaviy bosimni oshiradi, lekin ayni paytda aylanma yo‘llarni ham “ixtiro” qilishga majbur qiladi. Endi eng muhim savol — bu kabi naqd sxemalar haqiqatan ham to‘xtadimi yoki shunchaki shakl o‘zgartirdimi? Hayot odatda ikkinchisini tanlaydi… va bu, afsuski, kelajakda ham katta siyosiy xavflar degani.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
