Foto: Reuters / Tehrondagi Inqilob maydonida odamlar to‘planib, Ali Xominaiyni yod etishimoqda. 2026 yil 1 mart
Eronda siyosiy tarixning eng og‘ir va eng hal qiluvchi pallalaridan biri boshlandi. Yakshanba kuni Eron davlat axborot vositalari oliy rahbar oyatulloh Ali Xominaiyning vafotidan so‘ng mamlakatda hokimiyatni vaqtincha boshqarish uchun maxsus o‘tish kengashi tuzilishini ma’lum qildi. Bu xabar nafaqat Eron ichida, balki butun Yaqin Sharqda yangi siyosiy bosqich boshlanganini anglatmoqda.
Eron Konstitutsiyasida belgilangan tartibga ko‘ra, oliy rahbar lavozimi bo‘shab qolganida davlat boshqaruvi vakolatlari vaqtincha maxsus kengash qo‘liga o‘tadi. Associated Press ma’lumotiga qaraganda, ushbu tuzilma Eronning amaldagi prezidenti Mas’ud Pizishkiyon, sud hokimiyati rahbari G‘ulomhusayn Muhsiniy Ejeiy va Fiqh kengashi vakilidan iborat bo‘ladi. Ayni shu kengash yangi oliy rahbar tanlangunga qadar rahbarlikning asosiy vazifalarini zimmasiga oladi.
Bu jarayon shunchaki texnik o‘tish emas. Chunki Eronda oliy rahbar davlat tizimining eng yuqori nuqtasi hisoblanadi. U harbiy tuzilmalar, xavfsizlik idoralari, sud hokimiyati va asosiy strategik qarorlar ustidan hal qiluvchi ta’sirga ega. Shu bois, bugun tuzilayotgan kengash mamlakatda hokimiyatdagi bo‘shliqni to‘ldiruvchi eng muhim muvaqqat mexanizmga aylanmoqda.
Endi e’tibor Erondagi 88 nafar a’zodan iborat “Ekspertlar majlisi”ga qaratilgan. Qonunchilikka muvofiq, aynan shu hay’at imkon qadar tezroq yangi oliy rahbarni tanlashi kerak. Bu organ to‘liq shialar ruhoniylaridan tashkil topgan bo‘lib, ular saylov orqali shakllanadi. Biroq nomzodlar avval Fiqh kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Shuning uchun kelasi kunlarda Eronda nafaqat motam, balki qattiq siyosiy tortishuv va yirik tanlov jarayoni ham boshlanishi kutilmoqda.
Eron prezidenti Mas’ud Pizishkiyon ma’muriyati esa Xominaiyning o‘limiga juda keskin munosabat bildirdi. Rasmiy bayonotda bu voqea “ulkan jinoyat” deb baholandi va javob muqarrar ekani aytildi. Shu bilan birga, mamlakatda 40 kunlik motam e’lon qilingani, unga qo‘shimcha ravishda bir haftalik umummilliy tanaffus ham joriy etilgani haqida Associated Press va boshqa manbalar xabar bermoqda.
Tehrondagi kayfiyat ham vaziyatning naqadar jiddiy ekanini ko‘rsatmoqda. Reuters va boshqa xalqaro manbalar tarqatgan kadrlarda odamlar Inqilob maydoni atrofida to‘planib, so‘nggi voqealarga munosabat bildirgani aks etgan. Bu esa Eron ichidagi siyosiy va ruhiy muhit ham juda tarang ekanini anglatadi.
Shu bilan birga, Eronning yuqori harbiy elitasidagi yo‘qotishlar haqidagi ma’lumotlar ham ortib bormoqda. AP xabariga ko‘ra, Eron armiyasi bosh shtabi rahbari Abdulrahim Musaviy va mudofaa vaziri Aziz Nosirzoda halok bo‘lgani aytilgan. Reuters esa Muhammad Pakpur va Ali Shamxoniy kabi yuqori darajali shaxslar ham nishonda bo‘lganini yozdi. Ayrim ismlar rasman tasdiqlangan, ayrimlari bo‘yicha esa axborotlar hali oydinlashmoqda.
Qisqasi, Eron hozir oddiy siyosiy o‘zgarish emas, balki butun tizim taqdirini belgilashi mumkin bo‘lgan o‘ta nozik o‘tish davriga kirib bordi. Bir tomonda — motam, ikkinchi tomonda — javob va’dasi, uchinchi tomonda esa yangi oliy rahbarni tanlashdek tarixiy qaror. Yaqin soatlar va kunlar nafaqat Eron, balki butun mintaqa kelajagini belgilab berishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
