Bugungi kunda dunyo miqyosida voyaga yetmaganlarni ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta'siridan himoya qilish masalasi kun tartibidagi eng dolzarb mavzuga aylandi. Ko'plab davlatlar yoshlar uchun internet platformalaridan foydalanishni cheklash yoki butunlay taqiqlash bo'yicha qat'iy qonunchilik mexanizmlarini ishlab chiqmoqda. Hozirgi kunda foydalanuvchining shunchaki “men 18 yoshdaman” degan yozuviga ishonish davri o'tib ketdi. Hukumatlar texnologik kompaniyalardan ro'yxatdan o'tish jarayonida yoshni tasdiqlashning ishonchli va aniq texnik usullarini joriy etishni talab qilmoqda.
Xususan, Indoneziya hukumati joriy yil mart oyida 16 yoshga to'lmaganlar uchun YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live va Roblox kabi platformalarga kirishni cheklash rejasini e'lon qildi. Bu tashabbus jamiyatda qizg'in bahslarga sabab bo'lmoqda. Bir guruh mutaxassislar bolalarni virtual olamning zararli ta'siridan asrash zarurligini ta'kidlasa, boshqalar bu kabi cheklovlarni amalda qanday nazorat qilish va ijrosini ta'minlash borasida jiddiy shubhalarini bildirmoqda.
Buyuk Britaniya esa muammoni boshqacha yondashuv bilan hal etishga urinmoqda. Hukumat ijtimoiy tarmoq kompaniyalarini foydalanuvchilarda qaramlikni keltirib chiqaruvchi funksiyalarni, xususan, cheksiz lentani (reels) olib tashlash yoki keskin cheklashga majbur qilmoqchi. Gap faqat platformaga kirishni taqiqlashda emas, balki algoritmlarning inson diqqatini o'ziga qanday bog'lab qolayotganida hamdir.
Biroq bu islohotlarning ikkinchi tomoni ham mavjud. Ekspertlar yoshni majburiy tekshirish tizimlari joriy etilganda shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligi va xavfsizligi qanday ta'minlanishi borasida xavotirda. Chunki yoshni aniqlash jarayoni foydalanuvchilarning shaxsiy ma'lumotlarini to'plash va saqlashni talab qiladi. Natijada, “bolani himoya qilamiz” degan ezgu maqsad ortidan kiberxavfsizlik bilan bog'liq yangi muammolar kelib chiqishi mumkin. Xulosa shuki, dunyoda bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlar erkinligi qisqarib, nazorat kuchaymoqda, ammo bu choralar qanchalik samarali bo'lishi vaqt o'tishi bilan ma'lum bo'ladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
