Eronga zarbalardan oldin Tramp ma’muriyatida vaziyat global energetika bozorini qattiq silkitmaydi, degan qarash ustun bo‘lgani aytilmoqda. The New York Times tahlilida bu holat “barchasi nazoratda” degan xato tasavvurni kuchaytirgani qayd etiladi.
Manbalarda keltirilishicha, Oq uydagi ayrim hisob-kitoblar neft narxi faqat qisqa muddatga sakraydi, keyin yana pasayadi, degan fikrga suyangan. Shuningdek, Eron avvalgi keskinliklarda bo‘lgani kabi cheklangan javob bilan kifoyalanadi, degan taxmin ham bor bo‘lgan. Bu kayfiyat esa kattaroq xavflarni — ayniqsa energetika ta’minoti va infratuzilmalar bilan bog‘liq tahdidlarni — yetarlicha chuqur baholamaslikka olib kelgani ta’kidlanadi.
Eng og‘ir nuqta esa dengiz yo‘llari. Tahlillarda Eron kemalar harakatiga to‘sqinlik qilishi mumkinligi haqidagi ogohlantirishlar jiddiy qabul qilinmagani aytilyapti. Gap Hurmuz bo‘g‘ozi haqida ketmoqda — u yerdan jahon nefti va yoqilg‘ining ulkan qismi o‘tadi. Reuters va boshqa tahlillarda bu bo‘g‘oz orqali global neft oqimining 20% atrofi harakatlanishi ta’kidlanadi, shuning uchun u yerdagi har qanday to‘siq narxlar va ta’minot zanjiriga darrov zarba beradi.
Oq uydagi ayrim amaldorlar Eron o‘z iqtisodiyotiga ham og‘ir zarar keltiradigan yirik inqirozni ataylab “yoqib yubormaydi”, degan qarashda bo‘lgani aytiladi. Lekin kuzatuvchilarga ko‘ra, ana shu nuqtada bir muhim jihat yetarlicha hisobga olinmagan: Tehron strategik energetika yo‘llarini aynan bosim vositasi sifatida ishlatishi mumkin. Bu nafaqat neft, balki dizel va logistika bozorida ham hassoslikni oshiradi — Reuters dizel ta’minoti va narxlaridagi siljishlar global iqtisodiy sekinlashuv xavfini kuchaytirishi mumkinligini yozgan.
Natijada qarorlar ko‘proq qisqa muddatli siyosiy va harbiy mantiqqa tayanib qabul qilingan, deyiladi tahlillarda. Ammo voqealar boshqacha tomonga og‘ishi bilan muammo “mahalliy to‘qnashuv” darajasidan chiqib, kattaroq iqtisodiy titroqqa aylanish ehtimoli paydo bo‘ladi. Bu fonda neft-gaz tashish xarajatlari keskin oshgani, ayrim marshrutlarda tanker narxlari rekordlarga chiqqanini Reuters qayd etgan.
Qisqasi, tahlilchilarning xavotiri bitta: energetika tavakkalchiligini noto‘g‘ri baholash mintaqaviy mojaroning dinamikasini o‘zgartirib yuborishi va uning jahon iqtisodiyotiga ta’sirini yanada og‘irlashtirishi mumkin. Hurmuz atrofidagi har bir signal — bu faqat geosiyosat emas, balki benzin, logistika, narx-navo va oddiy odamlarning hamyonigacha borib yetadigan “katta tugma”.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
