Foto: Earth.org
Xitoy insoniyat tarixidagi eng keng ko‘lamli ekologik tashabbuslardan birini muvaffaqiyatli amalga oshirib, ulkan hududlarni yashillikka burladi. Ammo so‘nggi ilmiy tadqiqotlar ushbu «yashil inqilob»ning jiddiy nojo‘ya ta’sirlari borligini ko‘rsatmoqda. Zamin.uz ushbu ulkan loyihaning kutilmagan oqibatlari va olimlarning xavotirli xulosalari bilan tanishtiradi.
Jazoir kattaligidagi o‘rmon: 78 milliard daraxt
Wirtualna Polska nashrining xabar berishicha, Xitoy 1980-yillardan buyon o‘z hududida qariyb 78 milliard tup yangi daraxt ekishga muvaffaq bo‘ldi. Bu ko‘kalamzorlashtirilgan maydonning umumiy hajmi jihatidan Afrikaning yirik davlati — Jazoir hududiga tengdir. Biroq Tyanjin, Utrext va Xitoy qishloq xo‘jaligi universitetlari olimlari tomonidan o‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, mashhur «Buyuk yashil devor» tabiatning suv muvozanatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Suv qayerga g‘oyib bo‘lmoqda? Evapotranspiratsiya xavfi
Ilmiy tushuntirish
Tadqiqotchilarning fikricha, mamlakatning 74 foizini egallagan shimoli-g‘arbiy va sharqiy hududlarda suv resurslari keskin kamayib ketgan. Bunga asosiy sabab sifatida yangi barpo etilgan o‘rmonlardagi evapotranspiratsiya jarayonining kuchaygani ko‘rsatilmoqda.
Ma’lumot uchun: Evapotranspiratsiya — bu tuproq yuzasidan suvning bug‘lanishi va o‘simliklar tomonidan namlikning ajralib chiqishi yig‘indisidir.
Bu jarayon natijasida to‘plangan namlik aholi zich joylashgan Sharqiy Xitoydan uzoqlashib, Tibet platosi tomon ko‘chib o‘tgan. Ilgari o‘tloq bo‘lgan yerlarning o‘rmonga aylanishi yog‘ingarchilikni ko‘paytirgan bo‘lsa-da, umumiy suv balansini yomonlashtirib, ichimlik suvi taqchilligini yuzaga keltirgan.
Shimoliy Xitoydagi vaziyat: Aholi ko‘p, suv kam
Bugungi kunda Xitoyning shimoliy qismida mamlakat aholisining 46 foizi istiqomat qiladi, biroq bu mintaqa hissasiga jami suv zaxiralarining atigi 20 foizi to‘g‘ri keladi. Yangi o‘rmonlar esa mavjud suv tanqisligi muammosini yanada chuqurlashtirmoqda.
Olimlar o‘z xulosalarida hukumatni kelgusidagi o‘rmonlashtirish dasturlarini ishlab chiqishda gidrologik sikl, ya’ni suvning tabiatda aylanishini sinchiklab hisobga olishga chaqirmoqda. Aks holda, butun boshli mintaqalar qishloq xo‘jaligi va ichimlik suvidan mahrum bo‘lishi mumkin.
Aziz o‘quvchilar, sizningcha, ekologik muammolarni hal qilishda daraxt ekish yagona chorami yoki tabiatning boshqa qonuniyatlarini ham inobatga olish zarurmi? Fikrlaringizni izohlarda qoldiring!
Dunyodagi eng qiziqarli va muhim yangiliklarni Zamin.uz saytida kuzatib boring.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
