Robotlar Marsning ilk "aholisi" bo‘lishi mumkin

Ilon Mask insoniyatni Yerdan tashqaridagi sayyoralarda yashashga tayyorlash bo‘yicha ulkan rejalarini yanada tezlashtirmoqda. Milliarderning ma’lum qilishicha, 2026 yil oxirigacha Yerdan birinchi yuk raketa parvozlari amalga oshirilib, Oy va Marsga kelajakdagi mustamlakalarni barpo etish uchun zarur uskunalar hamda materiallar yetkazib beriladi. Eng qiziq jihati shundaki, yangi sayyoralarga birinchi bo‘lib odamlar emas, balki Tesla'ning Optimus gumanoid robotlari qadam qo‘yadi.

Maskning so‘nggi rejasiga ko‘ra, SpaceX kompaniyasi asosiy e’tiborni avval Oyda doimiy shahar barpo etishga qaratgan. Uning fikricha, Oy Marsga nisbatan ancha yaqin bo‘lgani uchun bu yerda insoniyat uchun zarur texnologiyalar va infratuzilmalarni sinovdan o‘tkazish osonroq kechadi. Mask keyingi o‘n yil ichida Oyda doimiy baza tashkil etishni, shu bilan birga yetti yil davomida Marsga ham qurilish materiallari va jihozlarini muntazam jo‘natishni rejalashtirmoqda.

Bu hafta SpaceX AQSHning Federal aloqa komissiyasiga (FCC) yana bir muhim loyihani taqdim qildi. Kompaniya kosmosga 100 mingta sun’iy yo‘ldoshdan iborat ulkan tarmoqni chiqarishni rejalashtirmoqda. Ushbu tizim Yer bilan kosmos o‘rtasidagi aloqani kuchaytirish, milliardlab sun’iy intellekt qurilmalari va kelajakda Oy hamda Marsda ishlaydigan robotlar uchun yuqori hisoblash quvvatini ta’minlashga xizmat qilishi aytilmoqda.

SpaceX asoschilar jamoasi a’zosi Jim Kantrellning ta’kidlashicha, kelajakda har bir robot alohida kuchli kompyuterga ega bo‘lmaydi. Asosiy hisoblash jarayonlari aynan sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘i orqali amalga oshiriladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, insonlar kelib yashashidan avval barcha infratuzilmani robotlar qurib tayyorlaydi.

Bu rejalar amalga oshirish bosqichiga ham o‘ta boshladi. SpaceX yaqinda Falcon 9 raketa tashuvchisi orqali past Yer orbitasiga navbatdagi 29 ta Starlink sun’iy yo‘ldoshini muvaffaqiyatli uchirdi. Biroq Marsga og‘ir qurilish texnikasi va katta yuklarni yetkazish uchun Starship'dan ham qudratli yangi transport raketa tizimi ishlab chiqilishi rejalashtirilgan.

Mutaxassislar fikricha, insonlarni boshqa sayyoraga ko‘chirishdan avval eng katta muammolardan biri millionlab tonna yukni kosmosga olib chiqish hisoblanadi. NASAning sobiq bosh texnologik rahbarlaridan biri Les Jonsonning ta’kidlashicha, arzon va ishonchli qayta foydalaniladigan transport tizimini yaratish bu rejaning asosiy shartlaridan biri sanaladi.

Maskning strategiyasiga ko‘ra, Marsga odamlardan oldin Tesla Optimus robotlari jo‘natiladi. Ular yuklarni tushirish, quyosh panellarini o‘rnatish, yashash modullarini yig‘ish, suv qazib chiqarish, kislorod ishlab chiqarish va boshqa muhandislik ishlarini bajaradi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, robotlarni ta’minlash insonlarga qaraganda ancha oson. Ularga oziq-ovqat yoki havo kerak emas, elektr energiyasi va texnik xizmatning o‘zi kifoya qiladi.

Olimlar Marsda yashash uchun elektr energiyasi, suv, kislorod, yoqilg‘i va yashash muhitini tayyorlash lozimligini ta’kidlamoqda. Quvvat manbai sifatida yadroviy reaktorlar yoki quyosh panellaridan foydalanish mumkin. Suv esa Mars yuzasi ostida muz holatida bo‘lishi mumkinligi sababli robotlar uni qazib chiqarishiga to‘g‘ri keladi. Shuningdek, Mars atmosferasidan raketa yoqilg‘isi ishlab chiqarish va elektroliz orqali kislorod olish texnologiyalari ham qo‘llanilishi rejalashtirilgan.

Maskning eng katta maqsadi — 2045–2055 yillar oralig‘ida Marsda tashqi yordamsiz yashay oladigan birinchi mustaqil shaharlarni tashkil etishdir. Olimlarning fikricha, dastlabki mustamlakachilar uchun Marsdagi hayot bir vaqtning o‘zida hayajonli, zerikarli va xavfli bo‘ladi. Chunki ular asosan yopiq inshootlarda yashashga majbur bo‘ladi, tashqi muhit esa inson hayoti uchun o‘ta xavfliligicha qoladi. Shunga qaramay, SpaceX va Ilon Mask insoniyat tarixidagi eng ulkan kosmik loyihalardan birini amalga oshirishga qat’iy bel bog‘lagan.