Norvegiya dengizidan 300 yillik xazinaga to‘la kema topildi

Norvegiya sohillari yaqinida arxeologlar XVIII asrga oid noyob kema qoldiqlarini aniqladi. Mutaxassislar ushbu topilmani Shimoliy Yevropada shu kungacha uchragan eng yaxshi saqlangan yukka ega kemalardan biri sifatida baholamoqda. Ayniqsa, kema ichidagi yukning deyarli o‘zgarmagan holda saqlanib qolgani olimlarda katta qiziqish uyg‘otgan.

Norvegiya Madaniy meros boshqarmasi direktori Xanna Geyranning ta’kidlashicha, mazkur kemadagi yuk Shimoliy Yevropada avval hech qachon uchramagan darajada yaxshi holatda saqlangan. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu kabi topilma XVIII asr savdo kemalari tarixi va o‘sha davr xalqaro savdosi haqida yangi ma’lumotlar berish imkoniga ega.

Kashfiyot haqida tashkilot joriy yil iyun oyida rasman ma’lum qildi. Kema qoldiqlari soatsoz va masofadan boshqariladigan suvosti apparatlari (ROV) bilan ishlovchi kichik tadqiqot kompaniyasi rahbari Espen Sostad tomonidan aniqlangan.

Ma’lum qilinishicha, kema Norvegiyaning janubi-sharqiy sohillari yaqinidagi Skagerrak bo‘g‘ozida, dengiz sathidan taxminan 600 metr (1970 fut) chuqurlikda yotibdi. Suvosti suratlarida kema qoldiqlari orasida taxlab qo‘yilgan chinni idishlar va boshqa qimmatbaho buyumlar deyarli butun holatda saqlanganini ko‘rish mumkin.

Xanna Geyranning aytishicha, XVIII asrga mansub kemalardan bu darajada yaxshi saqlangan yukni topish juda kam uchraydi. Hozirgacha kemadan katta miqdorda shikastlanmagan xitoy chinni idishlari, shuningdek, qandil qismlari, qadahlar, shisha idishlar va don to‘ldirilgan bo‘chkalar aniqlangan.

Bundan tashqari, arxeologlar qator qilib joylashtirilgan bir nechta yashiklarni ham topishgan. Ammo ular hozircha ochib o‘rganilmagan. Mutaxassislardan birining taxminiga ko‘ra, ulardan biri to‘qimachilik mahsulotlarini saqlagan bo‘lishi mumkin. Yana bir yashik ichida esa choy, dorivor giyohlar va turli dori vositalari kabi organik mahsulotlar bo‘lishi ehtimoli yuqori.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, yukning qariyb uch asr davomida shunday yaxshi holatda saqlanib qolgani hayratlanarli holatdir. Biroq zamonaviy baliq ovlash trallari kema qoldiqlarining ayrim qismlariga zarar yetkazgani ham qayd etilgan.

Hozircha olimlar kema qayerdan yo‘lga chiqqan va qaysi manzilga ketayotganini aniqlay olmagan. Ammo topilgan ayrim buyumlar bu sirni ochishga yordam berishi mumkin.

Mutaxassislarning fikricha, xitoy chinni buyumlaridan tashqari boshqa qimmatbaho mahsulotlar Angliya yoki Germaniyadan keltirilgan bo‘lishi mumkin. Eng qiziqarli topilmalardan biri esa kema oshxonasida ishlatilgan g‘isht bo‘lib, unda Germaniyaning Lyubek shahrida XV asrdan 1772 yilgacha faoliyat yuritgan Lübecker Ratsziegelei g‘isht ishlab chiqarish korxonasining muhri saqlangan.

Arxeologlar yukning o‘sha davrdagi aniq qiymatini hisoblab chiqmagan. Biroq ularning ta’kidlashicha, XVIII asr o‘rtalarida xitoy chinni buyumlari Yevropada eng qimmat va nufuzli tovarlardan biri sanalgan. Keyinchalik esa ular o‘rta tabaqa vakillari uchun ham nisbatan ommalasha boshlagan.

Bugungi kunda ushbu kema qoldiqlarining eng katta qiymati moddiy emas, balki tarixiy va madaniy ahamiyati bilan baholanmoqda. U rasman muhofaza qilinadigan madaniy meros obyekti hisoblanadi.

Xanna Geyranning so‘zlariga ko‘ra, olimlar oldindagi tadqiqotlardan katta umid qilmoqda. Ular kema bag‘rida yana qancha noyob buyumlar saqlanib qolganini aniqlashni rejalashtirgan. Suvosti tasvirlarida hatto chinnidan yasalgan ajoyib lotos guli haykalchasi ham ko‘zga tashlangani tadqiqotchilarning qiziqishini yanada oshirgan.