Yevropa bo‘ylab Shengen larzasi: Seutadagi «to‘fon» Yevropani parchalamoqdami?

Yevropa Ittifoqining eng muhim yutuqlaridan biri sanalgan Shengen hududi navbatdagi og‘ir sinovga duch keldi. Afrika shimolidagi Ispaniya eksklavi — Seutaga o‘n minglab noqonuniy migrantlarning ommaviy yorib kirishi ortidan Italiya Rim va Madrid o‘rtasidagi erkin harakatlanish tartibini vaqtincha to‘xtatganini e’lon qildi. Bu qaror Yevropa qit’asida geosiyosiy va xavfsizlik inqirozini yanada chuqurlashtirib yubordi.

1. Chegaralar yopilmoqda: Rimdan Madridga kutilmagan zarba

Italiya rahbariyati kutilmaganda va keskin qaror qabul qilib, Ispaniya bilan dengiz va havo chegaralaridagi nazoratni kuchaytirdi hamda Shengen kelishuvining erkin harakatlanish tartibini vaqtincha to‘xtatdi. Shuningdek, Rim Fransiya bilan quruqlik chegarasidagi tekshiruvlarni ham maksimal darajada kuchaytirishga ko‘rsatma berdi.

Italiya Tashqi ishlar vaziri Antonio Tayani ushbu favqulodda chorani mamlakat xavfsizligini ta’minlash va Yevropa Ittifoqining tashqi chegaralarini muhofaza qilish bilan izohladi.

Italiyaning ANSA va La Stampa nashrlarining xabar berishicha, mazkur qaror Ichki ishlar vaziri Matteo Pyantedozi raisligida o‘tkazilgan shoshilinch yig‘ilishdan so‘ng darhol kuchga kirgan. Italiya Ichki ishlar vazirligi Ispaniyadan keluvchilar uchun kirish punktlari vaqtincha yopilganini tasdiqladi, biroq bu cheklov Yevropa Ittifoqi fuqarolarining qonuniy harakatlanish huquqiga daxl qilmasligini bildirdi.

2. Seutadagi «migratsiya to‘foni»: 60 mingga yaqin insonning ommaviy bosqini

Butun Yevropani oyoqqa turg‘azgan hodisa Afrika qit’asida joylashgan Ispaniyaning avtonom shahri — Seutada yuz berdi. Marokash orqali G‘arbiy Yevropaga o‘tishni maqsad qilgan migrantlar bir necha kun ichida chegara to‘siqlarini ommaviy ravishda yorib o‘tdi.

Ispaniya Ichki ishlar vazirligi so‘nggi kunlarda shaharga 50 mingga yaqin kishi noqonuniy kirganini ma’lum qilgan bo‘lsa, Seuta mahalliy hokimiyati bu raqam 60 mingga yetganini aytmoqda.

Seutadagi vaziyat raqamlarda:

• 50,000 – 60,000 nafar — Seuta hududiga noqonuniy yorib kirgan migrantlarning taxminiy soni;

• 37,500 nafar — Ispaniya va Marokash o‘rtasidagi kelishuvga ko‘ra orqaga qaytarilgan migrantlar (RTVE ma’lumoti);

• 2 ta asosiy tranzit nuqta — Afrikadan Yevropaga o‘tishda Seuta va Melilya eksklavlari asosiy darvoza bo‘lib qolmoqda.

Ispaniya davlat teleradiokompaniyasi RTVE xabariga ko‘ra, Madrid va Rabat hukumatlari odamlarni ortga qaytarishni jadallashtirgan bo‘lsa-da, oqimning shiddati misli ko‘rilmagan darajada yuqoriligicha qolmoqda.

3. Meloni va Sanches o‘rtasidagi otashin duel: «Hayratomuz» manzaralar va ayblovlar

Seutadagi voqealar Yevropa Yetakchilari o‘rtasida ochiqchasiga siyosiy urush keltirib chiqardi. Italiya Bosh vaziri Jorja Meloni Ispaniya hududidagi vaziyatni qattiq tanqid qilib, Seutadan tarqalgan tasvirlarni «hayratomuz va dahshatli» deb ataldi.

«Nazoratsiz va ommaviy noqonuniy migratsiya shunchaki gumanitar muammo emas, balki butun Yevropa chegaralari va xavfsizligi uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri tahdiddir», — deya ta’kidladi Meloni.

Ispaniya Bosh vaziri Pedro Sanches esa bu tanqidlarni javobsiz qoldirmadi. U Yevropa mamlakatlari bir-birini ayblashi emas, balki hamjihatlik ko‘rsatishi lozimligini eslatdi. Shu bilan birga, Sanches rasmiy statistik ma’lumotlarga tayanib, Rimga qarshi «javob zarbasi»ni berdi:

«Raqamlarga qaraydigan bo‘lsak, noqonuniy migrantlarning Yevropa Ittifoqiga kirib kelishdagi eng katta ulushi aynan Italiya qirg‘oqlariga to‘g‘ri kelmoqda», — dedi Sanches.

4. Shengen tizimi inqirozi: Yevropaning «zaif nuqtasi» yorildimi?

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, Seuta va Melilya yillar davomida Afrikadan Yevropaga intilayotgan noqonuniy migrantlarning asosiy nishoni bo‘lib kelgan. Marokash esa ushbu oqimda tranzit va geosiyosiy bosim quroli sifatida muhim o‘rin tutadi.

Italiyaning Shengen tartibini vaqtincha to‘xtatishi Yevropa Ittifoqi ichidagi yagona xavfsizlik va chegara siyosatida jiddiy darz ketganini ko‘rsatmoqda:

1. Ichki chegaralarning tiklanishi: Fransiya, Italiya va Ispaniya o‘rtasidagi tekshiruvlarning kuchaytirilishi Shengenning asosiy tamoyili bo‘lgan «erkin harakatlanish»ni shubha ostiga qo‘ymoqda.

2. Gumanitar va siyosiy bosim: Seuta kabi kichik hududlarga bir necha kun ichida o‘n minglab odamlarning kirib kelishi mahalliy infratuzilmani falaj holatga keltirdi.

3. Bryussel uchun signal: Yevropa Ittifoqi tashqi chegaralarni himoya qilishning yagona va mustahkam mexanizmini yaratmas ekan, bunday inqirozlar a’zo mamlakatlar o‘rtasidagi munosabatlarni yanada yomonlashtiraveradi.

5. Xulosa: Yevropani nima kutmoqda?

Italiyaning bu qarori shunchaki vaqtinchalik chegara nazorati emas, balki Yevropa Ittifoqining migratsiya siyosatidagi chuqur inqirozning navbatdagi bosqichidir. Seutadagi vaziyat tobora barqarorlashgani sayin, Rim va Madrid o‘rtasidagi geosiyosiy keskinlik va Shengen kelajagi atrofidagi bahslar yanada avj olishi aniq.

Ukraina va Sharqiy Yevropadagi siyosiy jarayonlar fonida Janubiy Yevropada yuzaga kelgan ushbu migratsion «to‘fon» Bryusselni tashqi chegaralar xavfsizligi masalasini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishga majbur etmoqda.