Yaqin Sharqda «katta portlash» arafasi: Tramp Eronga keng ko‘lamli zarbalar bermoqchi

Vashington va Tehron o‘rtasidagi geosiyosiy keskinlik o‘zining eng yuqori nuqtasiga chiqdi. AQSH prezidenti Donald Tramp Eronning eng muhim infratuzilma obyektlariga ayovsiz vayronkor zarbalar berilishi mumkinligidan ogohlantirdi. Amerika OAV xabarlariga ko‘ra, Pentagon va Isroil kuchlari allaqachon yangi keng ko‘lamli harbiy amaliyotning so‘nggi tafsilotlarini kelishib olmoqda.

1. «Endi chiday olmaymiz»: Trampning Tehronga so‘nggi ultimatumi

AQSH prezidenti Donald Tramp navbatdagi keskin bayonoti bilan chiqib, Tehron rahbariyatiga qarshi harbiy bosimni maksimal darajaga yetkazish haqida ko‘rsatma berganini shama qildi. Trampning ta’kidlashicha, AQSH tomonidan beriladigan zarbalar shunchalik kuchli bo‘ladiki, Eron oxir-oqibat qarshilikni davom ettira olmaydi.

«Biz ularga butun kuchimiz bilan zarba beramiz. Oqibatda Tehron rahbariyati: “Biz endi bunga chiday olmaymiz”, deyishdan boshqa chora topgani qolmaydi», — deya ochiqdan-ochiq tahdid qildi AQSH rahbari.

Mazkur bayonot Vashingtonning Yaqin Sharqdagi geosiyosiy strategiyasi tubdan o‘zgarayotgani va Eronga qarshi to‘g‘ridan to‘g‘ri kuch ishlatish muqarrar bo‘lib qolayotganidan dalolat beradi.

2. «Dam olish kunlaridagi operatsiya»: Nishonda Eronning energetika yuragi

Nufuzli The Wall Street Journal nashrining manbalariga tayanib xabar berishicha, Donald Tramp Eronni qurolsizlantirish va taslim bo‘lishga majbur qilish uchun yangi hujum ssenariylarini tayyorlashni buyurgan. Nashr ma’lumotlariga ko‘ra, yirik harbiy amaliyot shu dam olish kunlaridayoq boshlanishi mumkin.

CBS News esa kutilayotgan operatsiya tafsilotlariga aniqlik kiritdi:

• Qo‘shma operatsion reja: AQSH va Isroil Eronga qarshi birgalikda havo va raketa zarbalari berishni muhokama qilmoqda.

• Asosiy nishonlar: Eronning neftni qayta ishlash zavodlari, yirik elektr stansiyalari va strategik energetika infratuzilmasi.

• Sharti: Diplomatik muzokaralarda kutilmaganda keskin ijobiy burlish yuz bersagina, Tramp hujum buyrug‘ini bekor qilishi yoki kechiktirishi mumkin.

3. Iyul oyidagi «raketa urushi» va «Patriot» inqirozi

AQSH va Eron o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘qnashuvlar so‘nggi haftalarda tobora avj olib bormoqda. Iyul oyida AQSH harbiy-havo kuchlari Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusining Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi kemalarga tahdid solayotgan obyektlariga og‘ir zarbalar bergan edi. Bunga javoban Tehron mintaqadagi AQSH harbiy bazalarini raketalar bilan nishonga oldi.

Biroq, The New York Times nashrining yozishicha, 24 iyul kuni Tramp yuqori martabali maslahatchilari bilan shoshilinch yig‘ilish o‘tkazib, keng ko‘lamli hujumni vaqtincha to‘xtatib turgan.

Ortga chekinishning ikki asosiy sababi:

1. Zaxiralar taqchilligi: Havo mudofaasi uchun o‘ta muhim bo‘lgan Patriot zenit-raketa majmualari raketalari zaxirasi kamayib ketgani aniqlangan.

2. Iqtisodiy xavf: Eronning energetika tizimiga beriladigan vayronkor zarbalar jahon bozorida neft narxini keskin oshirib, global iqtisodiy inqirozni keltirib chiqarish xavfini tug‘dirgan.

Shunga qaramay, keskinlik to‘xtagani yo‘q. 30 iyul kuni amerikalik harbiylarga qilingan raketa hujumlariga javoban AQSH Erondagi ayrim nuqtalarga qaytadan nuqtali zarbalar berdi.

4. Global oqibatlar: Dunyoni nima kutmoqda?

Agar AQSH va Isroil Eronning neft va energetika obyektlariga ommaviy zarba bersa, bu voqea nafaqat Yaqin Sharq, balki butun jahon iqtisodiyotiga zarba bo‘ladi:

• Neft narxining sakrashi: Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi va Eron neft infratuzilmasining ishdan chiqishi jahon bozorida neft va gaz narxlarining misli ko‘rilmagan darajada qimmatlashiga olib keladi.

• Mintaqaviy urush xavfi: Eronning Livan, Yaman va Iroqdagi proksi-guruhlari AQSH va Isroilning mintaqadagi barcha obyektlariga yappasiga hujum boshlashi mumkin.

• Gumanitar inqiroz: Eron elektr tarmoqlari va zanirli infratuzilmasining falajlanishi millionlab tinch aholini og‘ir sharoitda qoldiradi.

5. Xulosa: Harbiy to‘qnashuvmi yoki ulkan geosiyosiy manevr?

Donald Trampning ushbu keskin bayonotlari va harbiy tayyorgarliklar Eronni muzokaralar stoliga o‘tirishga majbur qilish uchun ishlatilayotgan «psixologik bosim» bo‘lishi ham mumkin. Biroq Yaqin Sharqdagi mavjud vaziyat va tomonlarning qat’iyati shuni ko‘rsatmoqdaki, har qanday kichik xatolik keng ko‘lamli urush olovini yoqib yuborishi hech gap emas.

Dunyo hamjamiyati kuzatuvda: yaqin soatlar yoki kunlarda Tehron atrofida sodir bo‘ladigan voqealar yangi geosiyosiy voqelikni belgilab beradi.