Suvsiz qolsa toshdek qotib, suv tegsa tiriladigan baliq (video)

Tabiatda shunday jonzotlar borki, ularning yashash qobiliyati hatto olimlarni ham hayratga soladi. Afrikada uchraydigan o‘pkabaliq esa qurg‘oqchilikka moslashish borasida eng g‘ayrioddiy mavjudotlardan biri hisoblanadi.

U suv havzasi qurib, atrofda namlik deyarli qolmaganida o‘lib qolmaydi. Aksincha, o‘z tanasini himoya qilish uchun g‘aroyib «omon qolish rejimi»ni ishga tushiradi.

Suv yo‘qolsa, baliq ham «yo‘qoladi»

Qurg‘oqchilik boshlanganda o‘pkabaliq loyga chuqurroq kirib oladi. Keyin tanasidan ko‘p miqdorda shilliq modda ajratib, o‘zini maxsus qobiq bilan o‘raydi.

Suv bug‘lanib ketishi bilan shilliq modda qurib, baliq atrofida qattiq, pillaga o‘xshash qoplama hosil qiladi. Tashqaridan qaraganda esa u haqiqatan ham qotib qolgan, jonsiz jismni eslatadi.

Ammo baliq tirik bo‘ladi.

Uning modda almashinuvi, yurak urishi va boshqa hayotiy jarayonlari keskin sekinlashadi. Ovqatlanish va harakat ham deyarli to‘xtaydi. Shu tariqa u suvsiz va oziq-ovqatsiz uzoq vaqt yashay oladi. Ayrim afrika o‘pkabaliqlari bu holatda yillab qolishi mumkin.

Suv tegsa, «uyg‘onib» ketadi

Bu jonzotning eng hayratlanarli xususiyati esa shundan keyin boshlanadi.

Yomg‘irlar qaytib, qurib qolgan suv havzasi yana suvga to‘lsa, o‘pkabaliq asta-sekin «uyg‘onadi». Suv ta’sirida uni o‘rab turgan qurib qolgan shilliq qobiq yumshaydi va baliq undan chiqib, yana harakatlana boshlaydi. Tadqiqotlarda suv qo‘shilgandan keyin o‘pkabaliqlar qisqa vaqt ichida ta’sirga javob qaytara boshlagani va keyin normal harakat hamda oziqlanishga qaytgani kuzatilgan.

Shuning uchun uni oddiy baliqlardan farqli ravishda suvsizlikka chidamli tirik «kapsula» deyish mumkin.

U hatto havodan nafas oladi

O‘pkabaliqning yana bir noodatiy xususiyati — u nafaqat jabralari, balki o‘pkasi orqali ham nafas oladi.

Qurg‘oqchilik davrida jabralar normal ishlay olmay qoladi va baliq asosan o‘pkasi orqali havodan kislorod oladi. Bu xususiyat unga suvsiz muhitda omon qolish imkonini beradi.

Olimlar uning ushbu qobiliyatini suvdan quruqlikka o‘tish jarayonini tushunish uchun ham muhim deb hisoblaydi. O‘pkabaliqlar evolyutsiya nuqtayi nazaridan juda qadimiy guruh bo‘lib, ularning ajdodlari yuz millionlab yillar avval mavjud bo‘lgan.