Saudiya Arabistoni Quddus va 1967 yilgi chegaralar bo‘yicha murosasiz bayonot berdi!

Yaqin Sharqdagi keskin siyosiy jarayonlar va Falastin atrofidagi murakkab vaziyat davom etayotgan bir paytda, Saudiya Arabistoni Qirolligi xalqaro maydonda o‘zining keskin va qat’iy pozitsiyasini yana bir bor ochiq e’lon qildi. Saudiya Arabistoni Tashqi ishlar vaziri shahzoda Faysal bin Farhon Al Saud rasmiy Riyoz Falastin zaminidagi tarixiy hamda demografik reallikni sun’iy ravishda o‘zgartirishga va mahalliy aholini o‘z ona yerlaridan majburan ko‘chirishga bo‘lgan har qanday urinishlarni mutlaqo rad etishini bildirdi.

Vazirning ta’kidlashicha, mintaqada barqaror va adolatli tinchlikka erishishning yagona yo‘li — xalqaro qonunchilikda tan olingan «ikki davlat» tamoyilini so‘zsiz amalga oshirishdir. Bu yechim 1967 yilgi chegaralar doirasida va poytaxti Sharqiy Quddus bo‘lgan to‘laqonli mustaqil Falastin davlatini tashkil etishni shart qilib qo‘yadi. Qirollikning ushbu murosasiz bayonoti mintaqadagi barcha geosiyosiy o‘yinchilarga ochiq diplomatik signal sifatida qabul qilinmoqda.

«Yerlarni tortib olishga veto, 1967 yilgi chegaralar va Sharqiy Quddus»: Riyoz bayonotining 5 ta asosiy nuqtasi

Saudiya Arabistoni TIV rahbarining muhim chiqishidan eng salmoqli tezislar:

• Majburiy ko‘chirishga mutlaq taqiq: Qirollik falastinliklarni o‘z zaminidan chiqarib yuborish va reallikni o‘zgartirish rejalariga qat’iyan qarshi chiqdi;

• «Ikki davlat» tamoyili — yagona yechim: Mintaqaviy barqarorlik faqatgina ikki mustaqil davlat mavjudligi orqali ta’minlanishi mumkinligi qayd etildi;

• 1967 yilgi chegaralar daxlsizligi: Rasmiy Riyoz xalqaro tan olingan 1967 yilgi hududiy chegaralar tiklanishini shart sifatida qo‘ydi;

• Poytaxt — Sharqiy Quddus: Bo‘lajak Falastin davlatining poytaxti aynan Sharqiy Quddus bo‘lishi shartligi qat’iy ta’kidlandi;

• Diplomatik muvozanat kafolati: Saudiya Arabistoni Falastin mustaqilligi ta’minlanmaguncha hech qanday murosaviy bitim bo‘lmasligini ko‘rsatdi.

Yaqin Sharqdagi tinchlik formulalari: Tomonlar yondashuvi va Saudiya talablari taqqosi

Mintaqadagi mavjud bosimlar va Saudiya Arabistonining qat’iy talablari jadvali:

Geosiyosiy va diplomatik ekspertiza: Nega Saudiyaning ushbu bayonoti hal qiluvchi ahamiyatga ega?

Xalqaro siyosatshunoslar, arabshunoslar va Yaqin Sharq tahlilchilarining xulosalari:

• «Arab tinchlik tashabbusiga sodiqlik»: Saudiya Arabistoni 2002 yilgi Arab tinchlik tashabbusining asosiy me’mori hisoblanadi; Faysal bin Farhonning bayonoti Riyoz hech qanday siyosiy bosim ostida ushbu tarixiy tamoyildan qaytmasligini va Falastin davlatchiligisiz mintaqada tinchlik bo‘lmasligini ko‘rsatdi;

• Majburiy ko‘chirish xavfining oldini olish: G‘azo va G‘arbiy sohildan mahalliy aholini Misr yoki Iordaniyaga chiqarib yuborish rejalari butun mintaqani yangi urush oloviga tashlashi mumkin edi; Saudiyaning keskin qarshiligi bunday xavfli ssenariylarning amalga oshishiga to‘siq bo‘lmoqda;

• Global muzokaralardagi og‘irlik markazi: Vashington va Tel-Aviv bilan bo‘ladigan har qanday normallashuv muzokaralarida Saudiya Arabistoni Sharqiy Quddus va 1967 yilgi chegaralarni «qizil chiziq» sifatida ushlab turibdi, bu esa Falastinning xalqaro huquqlarini saqlab qoluvchi eng katta dastakdir.

Sizningcha, Saudiya Arabistonining falastinliklarni ko‘chirishga qarshi chiqishi va Sharqiy Quddus bo‘yicha qat’iy turishi mintaqada haqiqiy tinchlik o‘rnatilishiga xizmat qila oladimi? Yaqin Sharqdagi ko‘p yillik nizoni hal etishda «ikki davlat» formulasidan boshqa biror real muqobil bormi? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va katta geosiyosat sahnasidagi ushbu muhim tahlilni barcha bilan baham ko‘ring!