Pentagon 21 mlrd dollarlik shartnoma tuzdi: AQSH armiyasida qurol tanqisligi boshlandimi?
QisqachaAI yordamida tayyorlanganKo‘rsatish
- Pentagon RTX korporatsiyasi bilan qiymati 20,7 milliard dollarlik shartnoma imzoladi, bu «havo-havo» sinfidagi AMRAAM raketalari ishlab chiqarishni ikki barobarga oshirishni nazarda tutadi.
- Eron bilan kechayotgan harbiy harakatlar natijasida AQSH armiyasi Tomahawk raketalarining uchdan bir qismini va Patriot raketalarining deyarli yarmini sarfladi.
- Mavjud zaxiralarni to‘liq tiklash uchun kamida 3 yildan ortiq vaqt talab etiladi, chunki ishlab chiqarish quvvatlari cheklangan.
AQSH Mudofaa vazirligi (Pentagon) mamlakatning yetakchi harbiy sanoat giganti — RTX Corp. korporatsiyasi (Raytheon sho‘basi) bilan umumiy qiymati 20,7 milliard dollarlik strategik shartnoma imzoladi. Pentagonning rasmiy bildirishnomasiga ko‘ra, besh yilga mo‘ljallangan (yana ikki yilga uzaytirish imkoniyati bilan) mazkur yirik bitim «havo-havo» sinfidagi raketalar, xususan, zamonaviy AMRAAM raketalarini ishlab chiqarish hajmini qariyb ikki barobarga oshirishni ko‘zda tutadi.
Amerika ommaviy axborot vositalarining ta’kidlashicha, ushbu qaror prezident Donald Tramp ma’muriyati tomonidan Eron bilan kechayotgan qizg‘in harbiy harakatlar oqibatida yuzaga kelgan qurol-yarog‘ taqchilligini shoshilinch bartaraf etish rejasi doirasida qabul qilindi. Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi (CSIS) ma’lumotlariga ko‘ra, AQSH qurolli kuchlari atigi ikki oy ichida mavjud Tomahawk qanotli raketalarining uchdan bir qismini (1 mingdan ortiq) va eng yuqori klassifikatsion Patriot tutib oluvchi raketalarining qariyb yarmini sarflab bo‘lgan. Mavjud zaxiralarni to‘liq qayta tiklash uchun esa kamida 3 yildan ortiq vaqt talab etiladi.
«20,7 mlrd dollar, 1000 ta sarflangan Tomahawk va 3 yillik bo‘shliq»: 5 ta asosiy fakt
AQSH harbiy sanoatidagi zaxira inqirozi va yangi mega-shartnoma bo‘yicha eng muhim dalillar:
20,7 milliard dollarlik mega-kelishuv: Pentagon va RTX (Raytheon) 5+2 yillik muddatga «havo-havo» sinfidagi AMRAAM raketalari ishlab chiqarishni 2 baravarga oshirishga kelishdi;
Erondagi urush oqibatida zaxiralar tugamoqda: Atigi 2 oylik janglarda 1 mingdan ziyod Tomahawk raketalari uchirilib, omborlardagi mavjud zaxiraning uchdan bir qismi yo‘q bo‘ldi;
Patriot tizimlarining yarmi sarflandi: CSIS tahliliy markazi ma’lumotiga ko‘ra, AQSH havo hujumidan himoya tizimining eng qimmatbaho Patriot raketalarining qariyb 50 foizi ishlatib bo‘lingan;
Ishlab chiqarish sur’ati past: Zavodlar tunu kun ishlayotgan bo‘lsa-da, The Wall Street Journal xabariga ko‘ra, joriy yilda rejalashtirilgan yillik 1000 talik maqsad o‘rniga bor-yo‘g‘i 400 ta Tomahawk ishlab chiqariladi;
Kamida 3 yillik qayta tiklash muddati: Ekspertlar Patriot, THAAD, SM-3, SM-6 va AMRAAM zaxiralarini to‘liq to‘ldirish uchun 3 yil va undan ko‘proq muddat kerak bo‘lishini ochiqladi.
AQSH harbiy sanoati va qurol zaxiralarining inqirozli holati tasnifi
Pentagon xaridlari, sarflangan vositalar va qayta tiklash imkoniyatlari tahlili:
Qurol-yarog‘ turi va tizimi | Sarflanish ko‘rsatkichi (Eron mojarosida) | Yangi shartnomalar va ishlab chiqarish rejasi | Zaxirani to‘liq tiklash muddati |
AMRAAM («havo-havo» raketalari) | Jangovar aviatsiya tomonidan rekord miqdorda sarflandi | RTX bilan 20,7 mlrd dollarlik shartnoma (ishlab chiqarish 2 baravar oshadi) | Muntazam 5+2 yillik ishlab chiqarish jarayoni |
Tomahawk (qanotli raketalar) | 1 000 dan ortiq sarflandi (jami zaxiraning uchdan biri) | Avgustda 23 mlrd dollarlik shartnoma tuzilgan (yiliga maqsad 1000 ta, amalda 400 ta) | 3 va undan ko‘proq yil |
Patriot (ZRK tutib oluvchi raketalari) | Ombordagi mavjud zaxiraning teng yarmi (50%) sarflandi | Lockheed Martin Arkanzasda ishlab chiqarishni 3 baravarga oshirish uchun ishchi olmoqda | 3–4 yil uzluksiz quvvat kerak |
SM-3, SM-6 va THAAD tizimlari | Keskin kamaygan, harbiy flot va PVO ehtiyojlari oshgan | Boing, Northrop Grumman va L3Harris yangi sexlar qurmoqda | 3 yildan ortiq vaqt talab etiladi |
Harbiy va sanoat ekspertizasi: Nega dunyoning eng qudratli armiyasi tanqislikka duch keldi?
Harbiy tahlilchilar, qurollanish bo‘yicha ekspertlar va logistika mutaxassislarining xulosalari:
«Yuqori aniqlikdagi urushlarning yuqori badali»: Zamonaviy urushlarda yuqori aniqlikdagi qanotli va zenit raketalari bir necha hafta ichida minglab dona sarflanadi; biroq bunday murakkab qurollarni ishlab chiqarish bir kechada amalga oshmaydi — mikrochiplar, optika va maxsus raketa dvigatellari global ta’minot zanjiriga bog‘liq bo‘lib, oyiga o‘nlab dona yaratilishi mumkin, xolos;
Sanoat zaifligi va «Tramp ma’muriyatining bosimi»: 20,7 milliard va 23 milliard dollarlik yirik moliyaviy mablag‘lar ajratilganiga qaramay, zavodlarning ishlab chiqarish quvvatlari cheklangan; RTX zavodi Arizonada 24 soatlik ish tartibiga o‘tgan bo‘lsa ham, yiliga bor-yo‘g‘i 400 ta Tomahawk chiqara olishi AQSH harbiy-sanoat majmuasi tinchlik davri relslaridan urush iqtisodiyotiga to‘liq o‘ta olmaganini anglatadi;
Global geosiyosiy bo‘shliq xavfi: Erondagi operatsiyalarda zaxiralarning keskin sarflanishi AQSHni boshqa mintaqalarda, xususan, Osiyo-Tinch okeani va Tayvan atrofida strategik jihatdan zaifroq qilib qo‘yishi mumkin; chunki SM-6, Patriot va AMRAAM kabi tizimlar AQSH va uning ittifoqchilarining global himoya qalqoni hisoblanadi.
Sizningcha, AQSH harbiy-sanoat majmuasi milliardlab dollarlik shartnomalar orqali zaxiralarini qisqa vaqtda tiklay oladimi yoki bunday ulkan qurol taqchilligi Amerikaning global mavqeiga ta’sir o‘tkazadimi? Eron bilan davom etayotgan harbiy taranglik yana qancha davom etishi mumkin deb hisoblaysiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon xavfsizligining eng muhim tahlilini barcha qiziquvchilar bilan baham ko‘ring!
Izohlar 0
…