Turkiya 15 yoshgacha bolalarning ijtimoiy tarmoqlarga kirishini butunlay cheklamoqda

Dunyo bo‘ylab raqamli xavfsizlik va yosh avlodni internetning salbiy ta’sirlaridan himoya qilish bo‘yicha cheklovlar kuchayayotgan bir vaqtda, Turkiya rasmiylari ham keskin qaror qabul qildi. Joriy yilning 1 noyabridan boshlab mamlakat hududida 15 yoshga to‘lmagan fuqarolarga ijtimoiy tarmoq xizmatlarini ko‘rsatish qonunan taqiqlanadi.

Mazkur tartib nafaqat yangi profillar ochilishini cheklaydi, balki mavjud tizimda foydalanuvchilarning yoshini majburiy tekshirish, 15 yoshdan katta bo‘lgan o‘smirlar uchun xavfsiz raqamli muhit yaratish va ota-onalarning nazoratini keskin kuchaytirishni ham o‘z ichiga oladi.

Yosh qanday tekshiriladi? Elektron davlat portali bilan integratsiya

Bungacha ijtimoiy tarmoqlarda ro‘yxatdan o‘tishda shunchaki tug‘ilgan sanani qo‘lda ko‘rsatish kifoya qilgan bo‘lsa, endilikda bunday soxtalashtirishlarning oldi olinadi:

• Davlat platformasi orqali identifikatsiya: Yangi qoidalarga ko‘ra, har bir ijtimoiy tarmoq akkaunt ochish chog‘ida foydalanuvchining real yoshini Turkiyaning elektron davlat xizmatlari platformasi (e-Devlet tizimiga o‘xshash) orqali shaxsiy identifikator yordamida tekshirishi shart etib belgilandi;

• Avtomatik rad etish: Agar tizim foydalanuvchining 15 yoshga to‘lmaganini tasdiqlasa, uning akkaunt yaratish bo‘yicha barcha so‘rovlari avtomatik tarzda rad etiladi;

• Algoritmik nazorat: Shuningdek, 15 yoshdan oshgan foydalanuvchilar uchun ruhiy va axloqiy jihatdan zararli kontentlarni cheklaydigan maxsus moslashtirilgan ichki interfeys taqdim etiladi.

Global tendensiya: Nega davlatlar bunday choralarga qo‘l urmoqda?

Turkiyaning bu qarori jahon miqyosidagi xavfsizlik to‘lqinining mantiqiy davomi hisoblanadi:

• Kiberxavf va ruhiy salomatlik: Ko‘plab xalqaro tadqiqotlar ijtimoiy tarmoqlarning o‘smirlar ruhiyatiga, jumladan, depressiya, kiberbulling va diqqatni jamlay olmaslik muammolariga sabab bo‘layotganini ko‘rsatmoqda;

• Ota-onalar javobgarligi: Yangi tartib oilalarda bolalarning ekran qarshisidagi vaqtini samarali boshqarish va ularning virtual xavfsizligini ta’minlashda ota-onalarga qo‘shimcha qonuniy dastaklarni beradi.

1 noyabrdan kuchga kiradigan ushbu qat’iy qoidalar xorijiy media gigantlari (Instagram, TikTok, YouTube va boshqalar) tomonidan texnik jihatdan qanday tatbiq etilishi va bu tajriba mintaqaning boshqa davlatlariga ham ta’sir qiladimi — bu masala ekspertlar diqqat markazida turibdi.