Yevropada gaz narxi so‘nggi to‘rt yildagi eng yuqori cho‘qqiga chiqdi

Yevropa Ittifoqi hududida tabiiy gaz narxi so‘nggi to‘rt yillikning eng yuqori darajasiga ko‘tarildi. Niderlandiyaning asosiy TTF birjasida kelgusi oy uchun fyuchers shartnomalari narxi yana 2 foizga o‘sib, savdolar davomida 86,79 yevrogacha yetdi.

Yevropa OAVlari Niderlandiyaning yirik ING banki tadqiqotiga tayanib xabar berishicha, xalqaro bozorlar yaqinlashib kelayotgan qahraton qishning katta qismini Fors ko‘rfazidan suyultirilgan tabiiy gaz (STG)ning cheklangan yetkazib berilishi sharoitida o‘tkazishga majbur bo‘lmoqda.

Narxlar nega keskin ko‘tarilmoqda?

Yevropadagi energetik bozorni larzaga keltirayotgan asosiy omillar qatoriga quyidagilar kiradi:

• Hurmuz bo‘g‘ozidagi falajlik: Rossiya quvur gazidan voz kechgan Yevropa Ittifoqi AQSH va Yaqin Sharq suyultirilgan gaziga (STG) qaram bo‘lib qolgan edi. Biroq AQSH va Isroilning Eron bilan urushi tufayli dunyodagi suyultirilgan gaz eksportining qariyb 20 foizi o‘tadigan Hurmuz bo‘g‘ozi orqali kemalar qatnovi deyarli to‘xtab qoldi;

• Osiyo bilan STG uchun kurash: Patria Finance bosh iqtisodchisi Dominik Rusinkoning ta’kidlashicha, Yevropa so‘nggi lahzada omborlarini to‘ldirish maqsadida Osiyo bozorlari bilan har bir gaz tankeri uchun ayovsiz raqobat olib bormoqda;

• Qahraton sovuq xavfi: Arete Energy investitsiya fondi direktori Martin Patsovskiyning ogohlantirishicha, agar uzoq va qahraton sovuqlar Germaniya va Chexiya kabi davlatlarga bir vaqtda kelsa, gaz narxi yana o‘nlab foizga qimmatlashishi mumkin va bu kurashda asosiy qurol yana yuqori narx bo‘lib qoladi.

Omborlardagi zaxira: 15 yillik antirekord

Gas Infrastructure Europe tashkilotining 11 oktyabr holatiga ko‘ra e’lon qilgan ma’lumotlari xavotirli manzarani ko‘rsatmoqda:

• Umumiy Yevropa bo‘yicha: YEI yer osti gaz omborlari 74 foizdan sal kamroq hajmda to‘lgan. Vaholanki, uzoq muddatli o‘rtacha ko‘rsatkich qariyb 90 foizni tashkil etar edi. Hozirgi holat so‘nggi 15 yildagi eng past ko‘rsatkichdir;

• Germaniyada vaziyat og‘ir: Qit’aning eng yirik gaz iste’molchisi sanalgan Germaniyada omborlar atigi 60 foizga to‘lgan, Chexiyada esa bu raqam qariyb 76 foizni tashkil qilmoqda.

Yevropa qishni qanday o‘tkazadi: Mutaxassislar prognozi

Bozordagi jiddiy tanglikka qaramay, iqtisodchilar qit’a qishni to‘liq muzlab qolmasdan o‘tkaza olishi mumkinligini taxmin qilmoqda:

• Zaxiralar martida qancha qoladi: Patria Finance modellariga ko‘ra, gaz iste’moli jadalligiga qarab, mart oyi oxiriga kelib Yevropa omborlarida 12 foizdan 39 foizgacha zaxira qolishi kutilmoqda;

• Energetik inqiroz takrorlanadimi: Ekspertlar fikricha, hatto eng yomon ssenariyda ham gazni jismoniy jihatdan mutlaqo topilmay qolishi kuzatilmaydi. 2021–2022 yillardagi misli ko‘rilmagan inqirozning qaytalanish xavfi past baholanmoqda, ammo vaziyat mutlaqo xavfsiz emas;

• Hal qiluvchi omil: Faqatgina haddan tashqari qahraton keladigan qish va STG yetkazib berish zanjirlaridagi katta uzilishlar bir vaqtga to‘g‘ri kelgan taqdirdagina vaziyat o‘ta keskin tus olishi mumkin.

Yevropada isitish mavsumi endigina boshlanayotgan bir paytda, dunyo siyosati va logistika zanjiridagi beqarorlik ko‘hna qit’a aholisi va sanoati uchun elektr hamda isitish xarajatlari yana ortishidan dalolat bermoqda.