Qirg‘izistonda viloyat va tumanlar tugatilib, o‘rniga 20 dan ortiq aymoq tashkil etiladi

Qirg‘iziston ma’muriy xaritasini tubdan o‘zgartirishga tayyorlanmoqda. Mamlakatdagi mavjud viloyat va tumanlar o‘rniga 20 dan ortiq yirik ma’muriy birlik — aymoqlar tashkil etilishi mumkin. Bu islohot amalga oshsa, davlat boshqaruvi tizimi ham, hududlarni boshqarish tartibi ham sezilarli darajada o‘zgaradi.

Qo‘shni mamlakatda boshlangan ma’muriy-hududiy islohotning ikkinchi bosqichi doirasida hozirgi hududlarni birlashtirish, boshqaruv idoralarining takrorlanuvchi vazifalarini qisqartirish va yangi ma’muriy birliklarni shakllantirish rejalashtirilmoqda. Bu haqda Qirg‘iziston Davlat xizmati va mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish agentligi rahbari Elchibek Jantayev «Kabar» agentligi efirida ma’lum qilgan.

7 ta viloyat va 40 ta tuman o‘rniga nima bo‘ladi?

Hozirgi vaqtda Qirg‘izistonda 7 ta viloyat va 40 ta tuman mavjud. Taklif etilayotgan o‘zgarishlar natijasida ushbu ma’muriy tuzilmalar o‘rnini 20 dan ortiq yirik aymoq egallashi ko‘zda tutilmoqda.

Yangi aymoqlar hududi jihatidan hozirgi tumanlardan kattaroq, viloyatlardan esa kichikroq bo‘ladi. Ularning chegaralarini belgilashda hududlarning iqtisodiy salohiyati, geografik xususiyatlari va rivojlanish imkoniyatlari hisobga olinadi.

Islohotning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

• Ma’muriy hududlarni yiriklashtirish. Bir-biriga yaqin va o‘xshash xususiyatlarga ega tumanlarni birlashtirish rejalashtirilmoqda.

• Boshqaruv tizimini qayta tashkil etish. Viloyat va tuman darajasidagi ayrim idoralarning bir-birini takrorlaydigan vazifalarini bartaraf etish ko‘zda tutilgan.

• Hududlar salohiyatidan samarali foydalanish. Yangi ma’muriy birliklar iqtisodiy imkoniyatlar va rivojlanish istiqbollarini hisobga olgan holda shakllantiriladi.

Issiqko‘l, O‘sh va Jalolobodda qanday o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin?

Yangi ma’muriy birliklarni shakllantirishda hududlarning o‘ziga xos jihatlari muhim ahamiyat kasb etadi.

Masalan, Issiqko‘l viloyatini shimoliy va janubiy qismlarga ajratish imkoniyati ko‘rib chiqilmoqda. O‘sh va Jalolobod viloyatlarida esa iqtisodiy salohiyati yuqoriroq hududlar atrofida ayrim kichik tumanlarni birlashtirish taklif etilgan.

Bu hozircha islohotning ehtimoliy yo‘nalishlariga oid misollardir. Yangi aymoqlarning yakuniy soni, chegaralari va ma’muriy markazlari haqidagi barcha tafsilotlar hali aniq belgilangani yo‘q.

Nega Qirg‘iziston ma’muriy tizimni o‘zgartirmoqchi?

Islohotning muhim maqsadlaridan biri — davlat boshqaruvini soddalashtirish va bir-birini takrorlaydigan ma’muriy tuzilmalarni qisqartirish.

Amalda bir-biriga yaqin hududlardagi boshqaruv organlarining vazifalari o‘zaro kesishishi mumkin. Ma’muriy birliklarni yiriklashtirish orqali boshqaruv xarajatlarini maqbullashtirish, resurslarni samarali taqsimlash va hududlarning iqtisodiy imkoniyatlaridan kengroq foydalanish ko‘zda tutilmoqda.

Biroq islohotning haqiqiy samarasi uning qanday amalga oshirilishiga bog‘liq bo‘ladi. Hududlarni birlashtirishning o‘zi aholiga xizmat ko‘rsatish sifatini avtomatik ravishda oshirmaydi. Yangi tizimda davlat xizmatlarining aholi uchun qanchalik qulay bo‘lishi, mahalliy muammolarga tezkor yechim topilishi va boshqaruv samaradorligi muhim ahamiyat kasb etadi.

Islohot qachon amalga oshiriladi?

Qirg‘izistonda ma’muriy-hududiy islohotning birinchi bosqichi 2023 yilda boshlangan. Ushbu jarayonda ayrim tumanlarning chegaralari o‘zgartirildi, qator aholi punktlari shaharlar tarkibiga kiritildi va qishloq ma’muriy birliklari qayta tashkil etildi.

Endi ikkinchi bosqichda hududlarni yanada yiriklashtirish va viloyat hamda tumanlar o‘rniga yangi aymoqlar tizimini joriy etish masalasi ko‘rib chiqilmoqda.

Avvalroq prezident Sadir Japarov ham ma’muriy islohotni bosqichma-bosqich amalga oshirish rejalari haqida gapirgan. Dastlab yangi boshqaruv modeli sinov tariqasida joriy etilib, uning samaradorligini baholash ko‘zda tutilgan.

Shu bois hozirgi xabarni viloyat va tumanlar allaqachon tugatilgani sifatida emas, balki ularni qayta tashkil etish rejasi sifatida tushunish lozim. Islohotning aniq muddatlari va yakuniy ma’muriy xaritasi bo‘yicha qo‘shimcha rasmiy qarorlar muhim ahamiyatga ega.

Qirg‘izistonning ma’muriy xaritasi o‘zgaradimi?

Agar reja to‘liq amalga oshsa, Qirg‘izistonning hududiy boshqaruv tizimida katta o‘zgarish yuz beradi. Hozirgi 7 ta viloyat va 40 ta tuman o‘rniga 20 dan ortiq yirik aymoq tashkil etilishi mamlakatdagi ma’muriy tuzilmalar soni va vazifalarini qayta belgilashni talab qiladi.

Bu o‘zgarishlar davlat boshqaruvini soddalashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochishi mumkin. Biroq islohotning aholi hayotiga ta’siri yangi ma’muriy birliklar qanday boshqarilishi, xizmatlar qay darajada qulaylashishi va hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy tafovutlar qanday hisobga olinishiga bog‘liq bo‘ladi.

Eng muhim savol esa ochiq qolmoqda: ma’muriy birliklarni yiriklashtirish davlat boshqaruvini haqiqatan ham samarali qiladimi? Bu savolga javobni rejaning e’lon qilinishi emas, uning amalda qanday natija berishi belgilaydi.