Tadbirkorlar uchun 3 yillik erkinlik: Kichik biznesni tekshirishga moratoriy e’lon qilindi

O‘zbekistonda kichik biznesni nazorat qiluvchi idoralarning asossiz aralashuvlaridan himoya qilish hamda mamlakatda qulay ishbilarmonlik muhitini mustahkamlash yo‘lida muhim tarixiy qadam qo‘yildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan «Prezidentning tadbirkorlar bilan VI ochiq muloqotida belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi maxsus farmon (PF-175, 27.08.2026) imzolandi.

Hujjatga ko‘ra, mamlakatdagi kichik tadbirkorlik subyektlari faoliyatini har qanday tekshirishga 3 yillik to‘liq moratoriy joriy etildi.

Qonundan tashqari tekshiruvlar va qat’iy javobgarlik

Yangi tartibga binoan, uch yil davomida kichik biznes vakillari faoliyatini tizimsiz yoki rejali tekshirishlar bilan bezovta qilish butunlay taqiqlanadi:

• Noqonuniy deb topiladi: Moratoriy davrida o‘tkazilgan har qanday tekshiruv avtomatik ravishda noqonuniy deb hisoblanadi;

• Jazo muqarrarligi: Tadbirkorlar huzuriga asossiz tekshiruv bilan borgan mansabdor shaxslarga nisbatan qonunchilikda belgilangan qat’iy javobgarlik choralari ko‘riladi.

Qaysi holatlarda tekshirishga ruxsat beriladi? (6 ta muhim istisno)

Jamoat xavfsizligi, inson huquqlari va budjet majburiyatlarini kafolatlash maqsadida farmonda faqatgina 6 ta aniq vaziyat istisno tariqasida belgilab qo‘yildi:

1. Jinoyat ishi doirasida: Qonunchilikka asosan qo‘zg‘atilgan jinoyat ishlarini tergov qilish jarayonidagi tekshiruvlar;

2. Inson salomatligi va hayoti: Fuqarolarning sog‘lig‘iga bevosita tahdid soluvchi yoki zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan holatlar bo‘yicha;

3. Mehnat qonunchiligi: Xodimlarning mehnat huquqlari, xavfsizligi va sharoitlariga rioya etilishini nazorat qilish;

4. Fuqarolar murojaatlari: Aholi va iste’molchilardan kelib tushgan aniq shikoyat va arizalar asosida;

5. QQS masalasi: Qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) davlat budjetidan qaytarish yoki qoplash jarayoni bilan bog‘liq tekshiruvlar;

6. Korxonaning tugatilishi: Tadbirkorlik subyekti ixtiyoriy yoki qonunda belgilangan tartibda o‘z faoliyatini to‘xtatib, likvidatsiya qilinayotgan paytda.

Ushbu 6 ta yo‘nalishdan tashqari boshqa har qanday bahona bilan kichik korxonalarga borish qonunbuzarlik deb baholanadi.

Biznes-ombudsman so‘nggi 3 yillik arxivni tekshiradi: «Samarali nazorat» tadbiri

Farmonda tadbirkorlarning avval buzilgan huquqlarini tiklash bo‘yicha ham aniq mexanizm belgilab berildi. Biznes-ombudsman instituti respublika bo‘ylab «Samarali nazorat» maxsus tadbirini amalga oshiradi:

• Joylarga chiqib o‘rganish: Mutasaddilar oxirgi 3 yil mobaynida kichik biznesda o‘tkazilgan barcha tekshirish materiallarini bevosita hududlarga borib, qayta taftish qiladi;

• Huquqlarni tiklash: Agar o‘tgan davrda tadbirkorga nisbatan noqonuniy, asossiz tekshiruv yoki ortiqcha jarimalar qo‘llangani fosh etilsa, ularning buzilgan huquqlari tiklanadi va aybdor nazoratchilarga jazo choralari belgilanadi.

Mazkur farmon kichik korxonalarga ma’muriy bosimlarsiz erkin faoliyat yuritish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va sarmoyalarni ko‘paytirish uchun ulkan kafolat yaratadi.

Sizningcha, kichik biznes uchun 3 yillik moratoriy e’lon qilinishi mamlakatda iqtisodiy o‘sish va soyadagi kapitalni qisqartirishga qanday turtki beradi? Tadbirkorlikni yanada qo‘llab-quvvatlash uchun yana qaysi yo‘nalishlarda yengilliklar kerak? O‘z fikr va takliflaringizni izohlarda qoldiring!