P2P o‘tkazmalar mojarosi: bank siri masalasi ochiq qoldi
O‘zbekistonda kartalar o‘rtasidagi yirik P2P o‘tkazmalarni soliq organlariga taqdim etish tashabbusi katta bahsga sabab bo‘ldi. Markaziy bank bu taklif fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va bank sirini buzishi mumkinligini aytmoqda, Soliq qo‘mitasi esa maqsad ommaviy nazorat emasligini ta’kidlayapti.
Soliq qo‘mitasi nimani taklif qilmoqda?
Ma’lumotlarga ko‘ra, Davlat soliq qo‘mitasi banklardan oylik P2P o‘tkazmalari tushumi 500 BRVdan, ya’ni taxminan 206 million so‘mdan oshadigan jismoniy shaxslar haqida ma’lumot olish tartibini joriy etishni taklif qilgan.
Tashabbus rasmiy izohlarda yashirin tadbirkorlik, soliqdan qochish va kartalar orqali aylanmalarni nazorat qilish bilan izohlanmoqda.
Biroq gap aynan shaxsiy kartadan shaxsiy kartaga o‘tkazmalar haqida ketgani uchun mavzu jamoatchilik orasida tezda qizg‘in bahsga aylandi.
Markaziy bank nega qarshi chiqdi?
Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abrorxo‘ja Turdaliyev mazkur tashabbus bank operatsiyalari maxfiyligi va fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlariga ta’sir qilishi mumkinligini bildirdi.
Regulyator pozitsiyasiga ko‘ra, bunday tartib bank tizimiga bo‘lgan ishonchni susaytirishi, odamlarni naqd pulga qaytarishi va soya iqtisodiyoti ulushini oshirishi mumkin.
Ya’ni Markaziy bank “nazorat kerak emas” demayapti. Uning asosiy e’tirozi — nazorat mexanizmi fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari va bank siriga zarar yetkazmasligi kerakligida.
500 BRV chegarasi ham savol tug‘dirdi
Markaziy bank e’tibor qaratgan yana bir jihat — 500 BRV chegarasi qanday asosda tanlangani.
Chunki kartalarga yirik mablag‘ tushishi har doim ham biznes daromadi degani emas. Masalan, uy yoki mashina sotish, to‘y xarajatlari, davolanish uchun yig‘ilgan pul, qarz qaytarish yoki oilaviy yordam ham katta summada bo‘lishi mumkin.
Holat | Nega bu biznes daromadi bo‘lmasligi mumkin? |
|---|---|
Mulk sotish | Bir martalik yirik tushum |
Davolanish xarajati | Oila va tanishlardan yig‘ilgan mablag‘ |
To‘y yoki marosim | Qarindoshlardan tushgan pul |
Qarz qaytarish | Avval berilgan mablag‘ning qaytishi |
Oilaviy yordam | Shaxsiy munosabatlar doirasidagi o‘tkazma |
Shuning uchun jamoatchilikda “katta summa = yashirin biznes” degan avtomatik yondashuv adolatsiz bo‘lishi mumkin, degan fikrlar bildirilmoqda.
Soliq qo‘mitasi nima dedi?
Soliq qo‘mitasi Markaziy bank va jamoatchilik e’tirozlariga munosabat bildirib, banklar bilan axborot almashinuvi faqat qonunchilik doirasida amalga oshirilishi kerakligini ta’kidladi.
Qo‘mita P2P o‘tkazmalarning o‘zi soliq solish obyekti emasligini, gap shaxsiy tranzaksiyalarni ommaviy monitoring qilish haqida emasligini bildirdi.
Shu bilan birga, idora bunday mexanizm bank siri, shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish va fuqarolarning bank tizimiga ishonchini saqlash talablariga mos bo‘lishi lozimligini qayd etdi.
Jamoatchilikni nima xavotirga solmoqda?
Muhokamalarda fuqarolar asosan uchta xavotirni tilga olmoqda.
Birinchisi — shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi. Odamlar bank ma’lumotlari ko‘p idoralar o‘rtasida aylansa, ma’lumotlar sizib chiqishi mumkinligidan qo‘rqmoqda.
Ikkinchisi — oddiy shaxsiy o‘tkazmalarning noto‘g‘ri talqin qilinishi. Masalan, qarindoshlardan tushgan pul yoki davolanish uchun yig‘ilgan mablag‘ biznes daromadi sifatida ko‘rilishi mumkin.
Uchinchisi — bank tizimiga ishonch. Agar odamlar kartalardagi har bir yirik harakat ortidan tushuntirish berishga majbur bo‘lishini his qilsa, naqd pulga qaytish kuchayishi ehtimoli bor.
Asosiy savol: nazorat qayerda tugaydi?
Davlat uchun soliqdan qochishga qarshi kurash muhim. Lekin fuqarolar uchun bank siri, shaxsiy hayot daxlsizligi va moliyaviy ma’lumotlar xavfsizligi ham shunchalik muhim.
Muammo aynan shu yerda: yashirin biznesni aniqlash kerak, ammo oddiy odamlarning shaxsiy o‘tkazmalarini ommaviy nazorat qilish hissi paydo bo‘lmasligi shart.
Boshqacha aytganda, sistema “soliq to‘lashdan qochganlarni topaman” deb, barcha fuqarolarni gumondorga aylantirib qo‘ymasligi kerak. Bu joyda balans juda nozik.
Bahs hali tugamadi
Soliq qo‘mitasi jamoatchilik va Markaziy bank e’tirozlarini o‘rganishini bildirgan. Demak, loyiha yakuniy ko‘rinishda qanday bo‘lishi hali aniq emas.
Bir narsa ma’lum: P2P o‘tkazmalar atrofidagi bahs faqat soliq yoki bank masalasi emas. Bu fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari, moliyaviy erkinligi va davlatga ishonchi bilan bog‘liq katta mavzuga aylandi.
Endi asosiy savol shu: yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashda fuqarolarning bank sirini qanday himoya qilish mumkin?
Izohlar 0
…