+43°da ishlayotganlar uchun qo‘shimcha tanaffus beriladimi?
O‘zbekistonda anomal issiq davom etayotgan bir paytda ochiq havoda yoki sovitilmaydigan joylarda ishlayotgan xodimlar uchun mehnat sharoiti masalasi yana kun tartibiga chiqdi. Qonunchilikka ko‘ra, kuchli issiq sharoitida ayrim toifadagi xodimlarga ish kuni davomida qo‘shimcha tanaffuslar berilishi mumkin.
Qachon “kuchli issiq” hisoblanadi?
Qonunchilikka muvofiq, may oyidan avgust oyigacha bo‘lgan davrda havo harorati +43 daraja va undan yuqori bo‘lsa, kuchli issiq hisoblanadi.
Janubiy va cho‘l hududlarida esa bu mezon yuqoriroq: +46 daraja va undan yuqori harorat kuchli issiq sifatida baholanadi.
Bu ko‘rsatkichlar oddiy “yoz issig‘i” emas. Bunday sharoitda organizm tez qiziydi, suvsizlanish xavfi ortadi, ish qobiliyati pasayadi va yurak-qon tomir tizimiga qo‘shimcha yuk tushadi.
Qaysi xodimlarga qo‘shimcha tanaffus berilishi mumkin?
Kuchli issiqda qo‘shimcha tanaffuslar, avvalo, og‘ir yoki noqulay sharoitda ishlaydigan xodimlar uchun muhim.
Bunday toifaga quyidagilar kiradi:
Xodimlar toifasi | Nega xavf yuqori? |
|---|---|
Ochiq havoda ishlaydiganlar | to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh ta’sirida qoladi |
Sovitilmaydigan yopiq xonalarda ishlovchilar | havo aylanishi va salqinlik yetarli bo‘lmasligi mumkin |
Yuk ortish-tushirish ishlarida bandlar | jismoniy zo‘riqish issiq ta’sirini kuchaytiradi |
Qurilish, yo‘l, bozor va dala ishlaridagi xodimlar | uzoq vaqt ochiq muhitda bo‘lishga majbur |
Bunday holatlarda xodimga ish kuni davomida qo‘shimcha dam olish imkoniyati berilishi mehnat unumdorligi uchun ham, salomatlik uchun ham muhim.
Ish beruvchi qanday sharoit yaratishi kerak?
Mehnat kodeksiga ko‘ra, ish beruvchi xodimlar uchun dam olishga yaroqli sharoitlarni ta’minlashi shart. Issiq sharoitda bu talab yanada muhim ahamiyat kasb etadi.
Ish beruvchi xodimlar uchun sovitish uskunalari bilan jihozlangan, salqin va dam olishga mos xonalarni tashkil etishi kerak.
Bu faqat “konditsioner qo‘yib qo‘yish” masalasi emas. Xodimning salomatligi, xavfsizligi va ish jarayonida hushyorligini saqlash — ish beruvchining to‘g‘ridan to‘g‘ri mas’uliyati.
Masofaviy ishga o‘tkazish ham mumkin
Mehnat sharoitidan kelib chiqib, ish beruvchi xodimlarni qonunchilikda belgilangan tartibda masofaviy ish shakliga o‘tkazishi mumkin.
Ayniqsa, ofisda bajariladigan vazifalar, onlayn hisobotlar, hujjatlar bilan ishlash yoki texnik jihatdan masofadan bajarish mumkin bo‘lgan ishlar uchun bu amaliy yechim bo‘lishi mumkin.
Bunday kunlarda “ofisga kelib o‘tirish”ning o‘zi natija bermasa, masofaviy ish ba’zan ham insonni, ham ish unumdorligini saqlab qoladi. Wi-Fi bor, vazifa bor — demak, ba’zi ishlar uchun oftobda kuyish shart emas.
Issiqda ishlash nima uchun xavfli?
Kuchli issiqda organizm terlash orqali ko‘p suyuqlik va mineral moddalarni yo‘qotadi. Bu esa suvsizlanish, qon bosimi o‘zgarishi, bosh aylanishi va holsizlikka olib kelishi mumkin.
Ayniqsa, og‘ir jismoniy mehnatda bunday xavf yanada ortadi. Chunki inson bir vaqtning o‘zida ham issiq bilan, ham jismoniy zo‘riqish bilan kurashadi.
Xavfli belgilar quyidagilar bo‘lishi mumkin:
• bosh aylanishi;
• kuchli holsizlik;
• ko‘ngil aynishi;
• yurak urishi tezlashishi;
• ko‘p terlash yoki aksincha terlash to‘xtashi;
• hushdan ketish holati.
Bunday belgilar kuzatilsa, xodimni darhol salqin joyga olib o‘tish va zarur hollarda tibbiy yordam chaqirish kerak.
Xodimlar nimani bilishi kerak?
Kuchli issiqda ishlayotgan xodimlar o‘z huquqlarini bilishi muhim. Agar ish joyida salqinlashish uchun sharoit bo‘lmasa, qo‘shimcha tanaffus berilmasa yoki ish sharoiti salomatlikka xavf tug‘dirsa, xodim bu haqda ish beruvchiga, mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha mas’ullarga yoki tegishli organlarga murojaat qilishi mumkin.
Biroq eng to‘g‘ri yo‘l — masalani oldin ish joyida ichki tartibda hal qilish: rahbariyatga yozma murojaat qilish, xavfli sharoitni qayd etish va xodimlar uchun dam olish joyi tashkil etilishini so‘rash.
Ish beruvchilar uchun ham signal
Anomal issiqda xodimlarni himoya qilish — faqat insonparvarlik emas, biznes mantig‘i ham.
Charchagan, suvsizlangan va issiqdan holsizlangan xodim yaxshi ishlay olmaydi. Bunday sharoitda xatolar, jarohatlar va baxtsiz hodisalar xavfi ortadi.
Shuning uchun ish beruvchilar quyidagi choralarni ko‘rishi maqsadga muvofiq:
Chora | Natija |
Qo‘shimcha tanaffuslar berish | xodimning tiklanishiga yordam beradi |
Salqin dam olish xonalari tashkil etish | issiq urishi xavfini kamaytiradi |
Ish vaqtini ertalab yoki kechki paytga surish | quyosh tig‘ida ishlashni kamaytiradi |
Suv bilan ta’minlash | suvsizlanishning oldini oladi |
Masofaviy ishga o‘tkazish | ofis xodimlari uchun xavf va noqulaylikni kamaytiradi |
Asosiy qoida: issiqda ishlash xavfsiz bo‘lishi shart
O‘zbekistonda +43 daraja, janubiy va cho‘l hududlarida esa +46 daraja va undan yuqori harorat kuchli issiq hisoblanadi. Bunday sharoitda ochiq havoda, sovitilmaydigan xonalarda yoki og‘ir jismoniy ishlarda band xodimlarga qo‘shimcha tanaffuslar berilishi mumkin.
Ish beruvchilar esa xodimlar uchun salqin, dam olishga yaroqli sharoit yaratishi, zarur hollarda ish tartibini o‘zgartirishi yoki masofaviy ish imkoniyatini ko‘rib chiqishi kerak.
Eng muhimi, issiqda mehnat qilish “chidab ishlayverish” degani emas. Salomatlik birinchi o‘rinda bo‘lishi kerak.
Izohlar 0
…