Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga yangi sertifikatlash tartibi joriy etilmoqda

O‘zbekistonda boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining bilimi va kasbiy mahoratini baholashga qaratilgan yangi milliy sertifikatlash tartibi joriy etilishi xabar qilinmoqda. Yangi yondashuvda pedagogning faqat fanni bilishi emas, uni bolaga qanday o‘rgatishi va dars jarayonini tashkil etish mahorati ham tekshirilishi ko‘zda tutilgan.

Arizalar elektron shaklda qabul qilinishi, natijalar xalqaro Rash modeli asosida hisoblanishi va muvaffaqiyatli talabgorga QR-kodli sertifikat berilishi kutilmoqda. Eng yuqori natija A+, minimal sertifikat darajasi esa C bo‘ladi.

Yangi baholashda nimalar tekshiriladi?

Siz taqdim etgan tartibga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun imtihon uchta asosiy yo‘nalishni qamrab oladi:

• boshlang‘ich ta’lim fanlari bo‘yicha nazariy bilim;

• fanlarni o‘qitish metodikasi;

• pedagogik mahorat va kasbiy vaziyatlarda qaror qabul qilish.

Bu o‘zgarishning asosiy farqi shundaki, o‘qituvchining darslik mazmunini yoddan bilishi yetarli bo‘lmaydi. U o‘quvchining yoshiga mos usul tanlash, murakkab mavzularni sodda tushuntirish, sinfdagi turli qobiliyatli bolalar bilan ishlash va dars samaradorligini baholash ko‘nikmalarini ham namoyon qilishi kerak bo‘ladi.

Shu tariqa sertifikat fan bilimini tasdiqlovchi hujjatdan pedagogning umumiy kasbiy salohiyatini ko‘rsatadigan mezonga aylanishi mumkin.

Ariza my.gov.uz orqali topshiriladi

Yangi tizim to‘liq raqamlashtirilishi rejalashtirilgan. O‘qituvchi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida shaxsiy kabinet orqali ariza yuboradi va keyin natijasini ham elektron tarzda kuzatadi.

Hozirgi umumta’lim fanlari bo‘yicha milliy sertifikat xizmatida ham ariza my.gov.uz orqali topshiriladi, alohida hujjat talab etilmaydi va jarayon uchun taxminan uch daqiqa kerak bo‘ladi.

Bu pedagoglarning hududiy idoralarga borishi, qog‘oz hujjat to‘plashi va natija uchun uzoq kutishini kamaytirishi mumkin.

To‘lov miqdorida muhim tafovut bor

Taqdim etilgan ma’lumotga ko‘ra, imtihonda qatnashish uchun ariza berilgan kundagi bazaviy hisoblash miqdorining 1,5 baravari miqdorida to‘lov undiriladi.

Amaldagi umumta’lim fanlari sertifikati bo‘yicha asosiy yig‘im ham 1,5 BHM etib belgilangan. Biroq xizmat my.gov.uz orqali olinganda 10 foizlik chegirma qo‘llanib, portal hozir to‘lovni 1,35 BHM sifatida ko‘rsatmoqda.

Shu sabab boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun alohida xizmat ishga tushirilganda, amalda to‘lanadigan summa portal sahifasida yana bir bor tekshirilishi kerak. To‘lov so‘mdagi doimiy raqam emas — u ariza berilgan kundagi BHMga qarab o‘zgaradi.

Rash modeli natijani qanday hisoblaydi?

Imtihon natijalarini oddiy «to‘g‘ri javoblar soni» asosida emas, xalqaro Rash modeli bo‘yicha hisoblash rejalashtirilgan.

Ushbu metod turli kunlarda va turli variantlarda imtihon topshirgan ishtirokchilarning natijalarini o‘zaro taqqoslash imkonini beradi. Variantlardan biri osonroq, boshqasi murakkabroq chiqib qolsa, bu farq yakuniy natijaga adolatsiz ta’sir qilmasligi kerak.

Bilim va malakalarni baholash agentligining tushuntirishicha, bunda bir nechta variantda o‘zgarishsiz qo‘llanadigan «langar savollar»dan foydalaniladi. Ular har bir variantning qiyinlik darajasini aniqlash va natijalarni yagona shkalaga keltirishga xizmat qiladi.

Demak, 60 ball olish uchun hamma ishtirokchi aynan bir xil miqdordagi savolga to‘g‘ri javob berishi shart emas. Natija savollarning qiyinligi va testning umumiy statistik ko‘rsatkichlari asosida shakllantiriladi.

Sertifikat darajalari qanday taqsimlanadi?

Amaldagi milliy sertifikat baholash shkalasi oltita darajadan iborat. Rasmiy natijalarda ham shu chegaralar qo‘llanib kelinmoqda.

Dastlabki matnda 65–69,9 ball uchun «J» harfi ko‘rsatilgan, ammo rasmiy shkalada bu A daraja hisoblanadi.

Shkalaning mavjudligi o‘qituvchiga faqat «o‘tdi» yoki «o‘tmadi» degan natija emas, o‘z tayyorgarlik darajasini aniqroq ko‘rish imkonini beradi.

Sertifikat bir ish kunida berilishi mumkin

Siz taqdim etgan tartibga ko‘ra, baholash yakunlanganidan keyin muvaffaqiyatli ishtirokchiga bir ish kuni ichida QR-kodli elektron sertifikat rasmiylashtiriladi.

QR-kod orqali hujjatning haqiqiyligini tekshirish, uni elektron tarzda ish beruvchi yoki tegishli tashkilotga taqdim etish mumkin bo‘ladi. Qog‘oz nusxani olish uchun alohida idoraga borish talab etilmasligi kutilmoqda.

Amaldagi milliy sertifikat natijalari ham my.gov.uz portalidagi «Mening arizalarim» bo‘limida e’lon qilinadi va sertifikat elektron shaklda yuklab olinadi.

Natijaga rozi bo‘lmagan o‘qituvchi nima qiladi?

Yangi tartibda apellyatsiya jarayoni ham onlayn tashkil etilishi aytilgan. Natijadan norozi pedagog uning e’lon qilinganidan keyin uch kun ichida elektron murojaat yuborishi mumkin.

Bu muddat juda qisqa bo‘lgani uchun o‘qituvchi natija e’lon qilingach:

1. shaxsiy kabinetini tekshirishi;

2. berilgan ballarni ko‘rib chiqishi;

3. e’tirozi bo‘lsa, oxirgi kunni kutmasdan apellyatsiya yuborishi kerak.

Apellyatsiya qayta imtihon topshirish degani emas. U baholash jarayonida xatolik bo‘lgan-bo‘lmaganini tekshirish uchun beriladigan rasmiy murojaat hisoblanadi.

Sertifikat maoshga ustama beradimi?

Eng muhim savollardan biri — yangi sertifikat o‘qituvchiga qanday amaliy imtiyozlar berishi.

Taqdim etilgan ma’lumotda sertifikatning:

• amal qilish muddati;

• qaysi darajadan boshlab ustama berilishi;

• attestatsiyada qanday hisobga olinishi;

• malaka toifasiga ta’siri;

• qayta topshirish muddati

aniq ko‘rsatilmagan.

Amaldagi umumta’lim fanlari milliy sertifikati uch yilga beriladi. Ammo boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun maxsus kasbiy sertifikat ham aynan shu muddatda amal qiladimi — buni alohida normativ hujjat belgilashi kerak.

Shuning uchun sertifikat avtomatik ravishda ustama yoki yuqori toifa beradi, degan xulosaga hozircha shoshilmaslik lozim.

O‘qituvchilar tayyorgarlikni nimadan boshlashi kerak?

Yangi tizimda metodika va pedagogik mahorat ham tekshirilsa, faqat test to‘plamlarini yodlash yetarli bo‘lmaydi.

Tayyorgarlikning asosiy yo‘nalishlari quyidagilar bo‘lishi mumkin:

Fan bilimi: boshlang‘ich sinflarda o‘qitiladigan ona tili, o‘qish savodxonligi, matematika va tabiiy fanlarning asosiy mavzulari.

Metodika: mavzuni yosh xususiyatiga mos tushuntirish, dars maqsadini belgilash, topshiriqlarni darajalash va o‘quvchining xatosi bilan ishlash.

Pedagogik vaziyatlar: sinfdagi nizo, o‘quvchining darsdan ortda qolishi, ota-ona bilan muloqot va inklyuziv ta’limga oid holatlar.

Baholash savodxonligi: o‘quvchining natijasini xolis baholash, qayta aloqa berish va keyingi darsni natija asosida rejalashtirish.

Rasmiy test spetsifikatsiyasi va namunaviy topshiriqlar e’lon qilingach, tayyorgarlik aynan shu hujjatlarga moslashtirilishi kerak.

Huquq fani bo‘yicha ham sertifikat joriy etiladi

2026/2027 o‘quv yilidan huquq fanini bilish darajasini baholash bo‘yicha test sinovlari va davlat namunasidagi sertifikat berish tartibini joriy etish belgilangan. Bu vazifa Prezidentning 2025 yil 26 noyabrdagi PF–232-son farmonida nazarda tutilgan.

Biroq huquq fani sertifikatining test tuzilishi, baholash mezonlari va o‘qituvchilarga beriladigan imtiyozlar alohida tartibda tasdiqlanishi lozim.

Yangi tizim nima uchun muhim?

Boshlang‘ich ta’lim bolaning keyingi o‘qishidagi eng muhim poydevor hisoblanadi. O‘qish, yozish, hisoblash va mustaqil fikrlashdagi dastlabki ko‘nikmalar aynan shu bosqichda shakllanadi.

Shu sabab boshlang‘ich sinf o‘qituvchisini faqat fan savollari bilan baholash yetarli emas. Pedagog mavzuni bilishi bilan birga, uni bolaning yoshi va qobiliyatiga mos tarzda yetkaza olishi ham kerak.

Yangi sertifikatlash tizimi to‘g‘ri tashkil etilsa:

• kuchli pedagoglarni aniqlash;

• o‘qituvchilar uchun aniq rivojlanish yo‘nalishini belgilash;

• baholashda inson omilini kamaytirish;

• kasbiy mahoratni rag‘batlantirish;

• boshlang‘ich ta’lim sifatini oshirish

imkoniyatini berishi mumkin.

Biroq tizimning samarasi test savollari sifati, metodik topshiriqlarning hayotiyligi, apellyatsiya shaffofligi va sertifikatning o‘qituvchi faoliyatiga qanday ta’sir qilishiga bog‘liq bo‘ladi.

Ayrim tafsilotlar hali rasman ochiqlanishi kerak

Ochiq rasmiy manbalarda umumta’lim fanlari bo‘yicha milliy sertifikatning Rash modeli, elektron ariza, to‘lov va darajalar shkalasi tasdiqlangan. Biroq boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga mo‘ljallangan alohida yangi nizomning to‘liq matnini mustaqil ravishda topish imkoni bo‘lmadi.

Shu sabab imtihonning birinchi sanasi, savollar soni, sertifikat muddati va ustama shartlari bo‘yicha yakuniy ma’lumot tegishli vazirlik yoki Bilim va malakalarni baholash agentligining rasmiy e’lonidan keyin aniq bo‘ladi.

Sizningcha, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini baholashda fan bilimi muhimroqmi yoki dars o‘tish mahoratimi? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!