Ogoh bo‘ling: O‘zbek alifbosidagi o‘zgarishlar sabab firibgarlar "yangi tuzoq" qo‘ymoqda...

O‘zbekistonda lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosining takomillashtirilishi va yangi harflarning kiritilishi ortidan kiberjinoyatchilar odamlarning ishonchidan foydalanishning yangi ayyorona yo‘lini o‘ylab topishdi. Ayni paytda mashhur messenjerlarda, xususan, Telegram tarmog‘ida «yangi o‘zbek alifbosi klaviaturasi» nomi bilan xavfli zararli ilovalar (viruslar) ommaviy tarqatilmoqda.

Mahalliy OAV va kiberxavfsizlik mutaxassislarining ogohlantirishicha, ushbu soxta ilovalarni qurilmaga o‘rnatgan fuqarolar o‘zlari bilmagan holda bank kartalari va shaxsiy ma’lumotlari ustidan nazoratni firibgarlarga topshirib qo‘ymoqda.

Firibgarlik mexanizmi: Tuzoq qanday ishlaydi?

Kiberjinoyatchilar fuqarolarning e’tiborini tortish va ularni chalg‘itish maqsadida quyidagi taktikalardan foydalanmoqda:

• Ishonchga kirish va shaxsiy xabarlar: Firibgarlar foydalanuvchilarning shaxsiy xabarlariga (yoki turli ommaviy guruhlarga) to‘g‘ridan to‘g‘ri xavfli APK formatdagi fayllarni yuborib, «yangi alifboga moslashtirilgan qulay klaviatura»ni o‘rnatishni tavsiya qilmoqda;

• Qurilmaga to‘liq kirish huquqini olish: Foydalanuvchi ushbu dasturni telefoniga o‘rnatganidan so‘ng, soxta ilova smartfondagi SMS xabarlarni o‘qish, klaviaturada yozilgan barcha matnlarni yozib olish va boshqa xavfli ruxsatlarni so‘rab oladi;

• Bank mablag‘larining o‘g‘irlanishi: Natijada jinoyatchilar jabrlanuvchining mobil banking login-parollari, bank kartasi raqamlari hamda bankdan keladigan maxsus tasdiqlovchi SMS-kodlarni qo‘lga kiritib, hisobdagi barcha pullarni boshqa kartalarga o‘tkazib oladi.

Kiberxavfdan qanday himoyalanish kerak?

Kiberxavfsizlik sohasi ekspertlari har bir foydalanuvchiga quyidagi qat’iy xavfsizlik qoidalariga amal qilishni tavsiya etadi:

• Noma’lum fayllarni yuklab olmang: Telegram, WhatsApp va boshqa messenjerlar orqali notanish yoki hatto tanishlardan kelgan shubhali APK fayllarni aslo ochmang va telefonga o‘rnatmang;

• Faqat rasmiy manbalardan foydalaning: Har qanday ilova yoki klaviaturani faqatgina rasmiy do‘konlar — Google Play Market (Android uchun) yoki App Store (iPhone uchun) orqali yuklab oling;

• Qurilma sozlamalarini tekshiring: Telefon xavfsizlik sozlamalarida «Noma’lum manbalardan ilova o‘rnatish» funksiyasini o‘chirib qo‘ying va antivirus dasturlaridan foydalaning;

• SMS-kodlarni hech kimga bermang: Banklar va rasmiy idoralar hech qachon telefonga kelgan sirli tasdiqlash kodlarini yoki kartaning maxfiy ma’lumotlarini so‘ramasligini unutmang.

«Yangi alifbo klaviaturasi» firibgarligining asosiy belgilari