Oʻzbekistonda byudjet mablagʻlarini taqsimlash tizimi katta oʻyin oldidan qayta yigʻilmoqda: Prezident Shavkat Mirziyoyev UП-259 farmonini imzolab, davlat xaridlarini tubdan isloh qilishga start berdi. Lex.uz’da e’lon qilingan hujjat davlat buyurtmachilari uchun qoidalarni keskinlashtiradi, xususiy sektor uchun esa imkoniyatlarni kengaytiradi. Bu haqda upl.uz xabar beradi.
Strategik maqsad aniq: 2030 yilga borib xaridlarda raqobatli tartiblar ulushini 80% ga yetkazish. Iqtisodiyot va moliya organlarining dastlabki hisob-kitobiga koʻra, bu oʻrta muddatda byudjetga qariyb 25 trln soʻm tejalish olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, yetkazib berishdagi mahalliy mahsulot ulushi 98% gacha ko‘tarilishi, kichik va oʻrta biznes faolligi esa ikki baravar oshishi kutilmoqda.
Eng katta burilish 2026 yil 1 yanvardan kuchga kiradi: ilgari toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma bilan olinishi mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlar roʻyxati bekor qilinadi. Endilikda bunday bitimlar deyarli to‘liq raqobatli savdolar orqali o‘tadi, istisnolar esa “Davlat xaridlari to‘g‘risida”gi bazaviy qonunda aniq sanab o‘tilgan juda tor holatlar bilangina cheklanadi.
Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomaga ruxsat beruvchi normativ hujjatlarni tayyorlash ham “qizil kartochka”ga oʻxshash filtrlardan oʻtadi: loyihalarda ijrochilar aniq ko‘rsatiladi, hujjatlar esa tartibga solish ta’sirini baholash, korrupsiyaga qarshi tahlil va Raqobat qo‘mitasi tekshiruvini o‘z ichiga olgan ko‘p bosqichli ekspertizadan o‘tadi.
Ochiqlik talabi ham kuchaytiriladi. Buyurtmachi rejalashtirilgan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma haqida maxsus portalda oldindan e’lon joylashi shart bo‘ladi va bu xabar kamida uch ish kuni ochiq turadi. Elektron do‘konlarda oferta muddati 15 kundan 60 kunga uzaytiriladi, yetkazib berishning minimal muddati esa kamida besh sutka etib belgilanadi — bu vaqt bilan o‘ynab, “oʻz odamiga” yo‘l ochish kabi holatlarning oldini olishga qaratilgan.
Yana bir yangilik — mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun “narxni pasaytirish” formatidagi hududiy auksionlar. Byudjet tashkilotlari bunday savdolarda faqat ichki bozor ishlab chiqaruvchilari bilan ishlaydi, eng qizig‘i, atigi bitta ishtirokchi bo‘lsa ham auksion qonuniy deb tan olinadi.
Real sektorni qo‘llab-quvvatlash uchun lokalizatsiya darajasi 30%dan yuqori bo‘lgan kompaniyalarga avans to‘lovi olish huquqi beriladi. Avans miqdori xomashyoni mamlakat ichida qayta ishlash chuqurligiga bog‘lanadi, biroq xavflarni jilovlash uchun avansning umumiy summasi yetkazib beruvchining aktivlari qiymatidan oshib ketmaydi.
Raqamlashtirish va jamoatchilik nazorati alohida urg‘uda: tender hujjatlari kamida ikki ish kuni ommaviy muhokamadan o‘tadi. Raqobat qo‘mitasi fuqarolar va ekspertlar izohlariga tezkor javob berib, davlat organlari uchun majburiy ko‘rsatmalar chiqarish vakolatiga ega bo‘ladi.
2026 yil 1 martdan tizimga sun’iy intellekt moduli qo‘shiladi — u o‘rtacha bozor narxlarini avtomatik hisoblab beradi. Agar lotning boshlang‘ich qiymati ushbu ko‘rsatkichdan 10%dan ko‘proq yuqori yoki 20%dan ko‘proq past chiqsa, bitim “yuqori xavf” toifasiga tushadi va davlat nazorati, jumladan, huquqni muhofaza qiluvchi organlar e’tiboriga avtomatik olinadi.
Davlat yoki tijorat siri bo‘lmagan barcha jarayonlar natijalari majburiy oshkor qilinadi. 2026 yilga borib mamlakatda servisga yo‘naltirilgan ekotizim shakllantirish rejalashtirilmoqda: unda sun’iy intellekt va jamoatchilik nazorati halol raqobatning asosiy “hakam”lariga aylanishi ko‘zda tutilgan.
Eslatib o‘tamiz, elektron xaridlar tizimi avvalroq tender vaqtini o‘rtacha 30%ga qisqartirgandi. Endi sun’iy intellekt bilan kuchaytirilgan nazorat Oʻzbekistonni Markaziy Osiyoda byudjet xarajatlarini raqamli monitoring qilish bo‘yicha yetakchilardan biriga aylantirishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
Mehmon guruhidagi foydalanuvchilar ushbu nashrga izoh qoldira olmaydi.
