Shavkat Mirziyoyevdan maktab ta’limi mutasaddilariga keskin e’tiroz — dual ta’lim talabi

O‘zbekiston xalq ta’limi tizimidagi eskirgan qoliplar, real hayotdan uzilgan dasturlar va maktab bitiruvchilarining ishsizlik muammosi davlat darajasidagi eng keskin muhokama mavzusiga aylandi. Andijon viloyatida ziyolilar, mahalla raislari va soha rahbarlari ishtirokida o‘tkazilgan kengaytirilgan yig‘ilishda Prezident Shavkat Mirziyoyev maktab ta’limidagi sustkashlik va mas’uliyatsizlikni qattiq tanqid ostiga oldi: «Nimaga 11 yil o‘qitib, bolani bitta kasb yoki tilga o‘rgatmay, keng okeanga tashlab yuboryapmiz? Qani mas’uliyat?! Davlat shuncha maktab qurib berib, muallimga oylik to‘lab, 11 yil o‘qitsa-yu, bola oliygohga kirolmay, ishsiz ko‘chada qolsa, buni kim javobini beradi?».

Davlatimiz rahbari rivojlangan mamlakatlar tajribasiga to‘xtalib, u yerda o‘quvchilarga ko‘pi bilan beshta yo‘nalish bo‘yicha mukammal va amaliy bilim berilishini alohida e’tirof etdi. Shuningdek, maktab va oliy ta’lim tizimini dual ta’lim shakliga o‘tkazish zarurati bejiz emasligi, har bir o‘quvchining kelajagini 7-sinfdanoq muallim va ota-ona birgalikda prognoz qilishi shartligi belgilab qo‘yildi. Prezident o‘z nutqida: «Hamma Beruniy bo‘lolmaydi, hamma Xorazmiy yoki matematik bo‘lolmaydi! Xudo bergan qobiliyatiga qarab bolaga kasb bersak, ota-ona ham rozi, davlat ham rozi bo‘ladi», deya muhitni tubdan o‘zgartirishga chaqirdi.

Xo‘sh, 7-sinfdan keyingi kasbiy prognoz tizimi qanday ishlaydi, dual ta’lim yoshlarni ishsizlikdan qanday qutqaradi va nima uchun maktablarda fanlar sonini qisqartirib, sifatga o‘tish vaqti keldi?

«11 yillik savol, 7-sinf prognozi va mukammal 5 ta yo‘nalish»: Prezident nutqining 5 ta asosiy nuqtasi

Shavkat Mirziyoyevning Andijondagi yig‘ilishda ta’lim tizimi bo‘yicha bildirgan eng muhim tashabbuslari:

• «Keng okeanga tashlab yuborish» amaliyotiga chek qo‘yiladi: 11 yil maktabda o‘qib, na chet tilini va na tayinli bir kasbni egallamasdan ishsiz qolayotgan yoshlar masalasida rahbarlardan qat’iy mas’uliyat so‘raldi;

• 7-sinfdan keyingi majburiy prognoz: Maktab o‘qituvchilari va ota-onalar birgalikda bolaning qiziqishi va iqtidorini 7-sinfdayoq aniqlab, uning kasbiy kelajak xaritasini tuzishi shartligi belgilandi;

• Rivojlangan davlatlar modeli: O‘quvchini o‘nlab ikkilamchi fanlar bilan toliqtirmay, eng muhim bo‘lgan 5 ta asosiy yo‘nalishda chuqur va mukammal bilim berish tajribasi ilgari surildi;

• Dual ta’limning hayotiy zarurligi: Nazariya va amaliyotni birlashtiruvchi tizim maktab partasidan boshlab yoshlarga muayyan daromadli hunar berishi shartligi uqtirildi;

• «Hamma Xorazmiy bo‘lolmaydi» realligi: Har bir bolaga o‘z qobiliyati va tabiiy imkoniyatiga qarab yondashish, akademik ta’lim ololmaydiganlarni erta kasb-hunarga yo‘naltirish talab etildi.

Maktab ta’limi: An’anaviy nazariy yondashuv va Shavkat Mirziyoyev taklif etgan amaliy model taqqosi

O‘rta ta’limdagi mavjud muammolar va joriy etilayotgan yangi mexanizmlar tahlili:

Pedagogik va ijtimoiy-iqtisodiy ekspertiza: Nega 7-sinf prognozi va dual ta’lim muhim?

Ta’lim ekspertlari, sotsiologlar va mehnat bozori tahlilchilarining xulosalari:

• «Diplomsiz ishsizlik»ning oldini olish: Maktabni har yili tugatayotgan yuz minglab yoshlarning faqat ma’lum qismi oliygohlarga kiradi; qolgan katta qismi esa qo‘lida hech qanday sertifikat yoki hunari bo‘lmagani sababli past maoshli qora mehnatga yoki sargardonlikka yuz tutardi; maktabning o‘zida kasb berish yoshlar jinoyatchiligi va ishsizlikni keskin kamaytiradi;

• 7-sinf — psixologik burilish nuqtasi: Bola aynan 13–14 yoshida qaysi sohaga moyilligi borligini (texnika, ijod, tibbiyot yoki aniq fanlar) namoyon qila boshlaydi; maktab psixologi va ota-ona shu paytda to‘g‘ri yo‘nalish bersa, bolaning keyingi 4 yili behuda fanlarni yodlash bilan isrof bo‘lmaydi;

• Dual tizim va «Germaniya modeli»: Nemis ta’lim mo‘jizasi aynan dual ta’limga asoslangan — bola haftaning bir qismida o‘qiydi, qolgan kunlari zavod, ustaxona yoki IT-kompaniyada ishlab pul topadi; bunday tajriba o‘zbek maktablariga ko‘chsa, sanoat tarmoqlari tayyor ishchi kuchiga ega bo‘ladi;

• Oilalardagi ruhiy yengillik: Farzandining maktabni bitirib kasbli bo‘lishi va pul topa boshlashi minglab oilalarning xavotirini aritadi hamda jamiyatda sog‘lom ijtimoiy muhitni yaratadi.

Shavkat Mirziyoyevning ushbu keskin chiqishi O‘zbekiston maktablarini shunchaki «attestat beruvchi» binolardan real hayotga tayyor mutaxassis yetishtiradigan strategik dargohlarga aylantirish bo‘yicha tarixiy burilish yasaydi.

Sizningcha, maktab o‘quvchilarini 7-sinfdan boshlab qobiliyatiga qarab aniq kasblarga o‘rgatish ishsizlikni qanchalik kamaytiradi? 11 yil o‘qitiladigan fanlar sonini qisqartirib, ko‘proq til va amaliy hunar o‘rgatishga o‘tish fikrini qo‘llab-quvvatlaysizmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va ta’limimiz kelajagiga bag‘ishlangan ushbu muhim maqolani barcha ota-onalar hamda o‘qituvchilar bilan baham ko‘ring!