Italiyaning Gran-Sasso laboratoriyasida faoliyat yurituvchi XENON xalqaro fiziklar jamoasi kvant mexanikasi asoslarini tekshirish bo‘yicha misli ko‘rilmagan natijalarni e’lon qildi. Dunyodagi eng sezgir qorong‘u materiya detektori bo‘lgan XENONnT yordamida olimlar 40 yildan ortiq vaqt davomida mavjud bo‘lgan klassik spontan lokalizatsiya (GRW) modelini eksperimental tarzda rad etishdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Tadqiqotning asosiy maqsadi "Shrödinger mushugi" paradoksini tushuntirish edi. Kvant mexanikasi qonunlariga ko‘ra, makroskopik ob’ektlar superpozitsiya holatida bo‘lishi mumkin, biroq biz buni real hayotda kuzatmaymiz. GRW nazariyasi kvant noaniqligini yo‘q qiluvchi tabiiy mexanizm mavjudligini va u o‘zidan zaif rentgen nurlanishini chiqarishini taxmin qilgan edi.
Olimlar 5,9 tonna suyuq ksenon bilan to‘ldirilgan vaqt-proyeksion kameradan foydalanib, detektorni koinotdagi eng "tinch" joyga aylantirishdi. Tadqiqot davomida atomlar ichidagi elektron va protonlarning o‘zaro ta’sirini hisobga oluvchi "atom so‘ndirish" modeli qo‘llanildi, bu esa o‘lchov aniqligini sezilarli darajada oshirdi.
Eksperiment natijalari hech qanday ortiqcha nurlanish mavjud emasligini ko‘rsatdi. Bu GRW nazariyasining klassik mexanizmi mavjud emasligini 9,1σ ishonchlilik darajasi bilan tasdiqladi va kvant dinamikasining sodda modellarini shubha ostiga qo‘ydi.
Ushbu kashfiyot qorong‘u materiya detektorlarini nafaqat kosmik zarralarni, balki fazo-vaqt tuzilishini ham o‘rganuvchi qudratli vositaga aylantirdi. Endilikda fiziklar yanada murakkabroq nazariyalarni, xususan, "rangli" shovqin yoki dissipatsiya modellarini tekshirishga e’tibor qaratishmoqda.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
