Kiberjinoyatchilikka qarshi kurash: FQB AQSHda maxsus simulyatsiya shahrini barpo etdi

AQSH Federal qidiruv bürosi (FQB) kiberhujumlarga qarshi kurashish va raqamli kriminalistika sohasidagi mutaxassislarni tayyorlash uchun moʻljallangan Kinetic Cyber Range nomli noyob oʻquv poligonini ishga tushirdi. Alabama shtatining Xantsvill shahrida joylashgan ushbu majmua oddiy Amerika shaharchasining toʻliq maketi boʻlib, u kiberjinoyatchilar keltirayotgan ulkan iqtisodiy zararlarga qarshi samarali choralarni ishlab chiqishga xizmat qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu loyihaning hayotga tatbiq etilishi bejiz emas. FQBning 2025-yilgi hisobotiga koʻra, AQSHda kiberjinoyatdan koʻrilgan zarar rekord darajadagi 20,9 milliard dollarga yetgan. Bu koʻrsatkich oʻtgan yilga nisbatan 26 foizga koʻpdir. Ayniqsa, muhim infratuzilmalarga qaratilgan tovlamachi dasturlar (ransomware) asosiy xavf sifatida qayd etilmoqda.

Virtual dunyo va real infratuzilma uygʻunligi

Maydoni qariyb 2 ming kvadrat metrni tashkil etuvchi Kinetic Cyber Range hududida toʻliq jihozlangan turar-joy binolari, mehmonxona, avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchasi, oziq-ovqat doʻkoni, sud binosi, shifoxona va energetika kompaniyasi joylashgan. Barcha obʼyektlar yoʻllar va svetoforlar bilan oʻzaro bogʻlangan boʻlib, ular real vaqt rejimida ishlovchi raqamli tizimlar bilan taʼminlangan.

FQB mutaxassislarining taʼkidlashicha, poligonning asosiy ustunligi uning tashqi tarmoqlardan butunlay uzilganligidir. Bu esa mutaxassislarga turli xil kiberhujumlarni xavfsiz tarzda modellashtirish va ularning oqibatlarini oʻrganish imkonini beradi. 2025-yil fevral oyidan buyon bu yerda 1400 dan ortiq xodim, jumladan, federal va mahalliy idoralar vakillari malaka oshirib ulgurdi.

Majmua tarkibidagi maʼlumotlar markazi (data-center) alohida ahamiyatga ega. Unda Windows va Linux operatsion tizimlarida ishlovchi 200 dan ortiq serverlar oʻrnatilgan. Dastur rahbari Dave Beachboard soʻzlariga koʻra, server xonalaridagi muhit — tor joy, past harorat va shovqin — tergovchilar real hayotda duch keladigan sharoitlarga maksimal darajada yaqinlashtirilgan.

Inson hayoti va raqamli xavfsizlik

Poligonda oʻtkaziladigan mashgʻulotlar davomida shifoxona tizimlarining ishdan chiqishi kabi oʻta ogʻir ssenariylar koʻrib chiqiladi. Bunday vaziyatlarda mutaxassislar vaqt tanqisligi va kuchli bosim ostida qaror qabul qilishga oʻrgatiladi. Bu kabi tayyorgarlik real hujum paytida insonlar hayotini saqlab qolishda hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.

Shuningdek, Kinetic Cyber Range raqamli kriminalistika sohasida yangi usullarni sinash maydoni hisoblanadi. Bunda Apple va Google kabi gigantlarning qurilmalaridagi himoya mexanizmlarini chetlab oʻtish imkonini beruvchi maxsus vositalardan foydalaniladi. Garchi bu usullar ishlab chiqaruvchilarga xabar berilmagan zaifliklardan foydalanishi tufayli bahslarga sabab boʻlsa-da, FQB ularni jinoyatlarni fosh etishda zarur deb hisoblaydi.

Xulosa qilib aytganda, bunday "kiber-shahar"ning yaratilishi zamonaviy dunyoda axborot xavfsizligi masalasi naqadar dolzarb ekanini koʻrsatmoqda. Kiberhujumlar koʻlami kengaygani sayin, huquqni muhofaza qilish organlari nafaqat texnik vositalarni, balki mutaxassislarning amaliy koʻnikmalarini ham yangi bosqichga olib chiqishga majbur boʻlmoqda.