Xitoy koinotda guruch yetishtirmoqda: Oy va Mars missiyalari uchun muhim qadam

Xitoyning "Tiangong" orbital stansiyasida faoliyat yuritayotgan "Shenzhou-23" missiyasi ekipaji mikrogravitatsiya sharoitida guruch yetishtirish boʻyicha noyob tajribani amalga oshirmoqda. Ushbu tadqiqot insoniyatning uzoq koinotga, xususan, Oy va Marsga boʻladigan kelajakdagi missiyalarida avtonom oziq-ovqat manbalarini yaratish yoʻlidagi strategik qadam hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

China Science Daily nashrining xabar berishicha, tajriba taxminan mikrotoʻlqinli pech oʻlchamidagi ixcham modul ichida olib borilmoqda. Hozirda urugʻlar muvaffaqiyatli unib chiqqan va dastlabki novdalar shakllangan. Olimlarning asosiy maqsadi — oʻsimliklarning vaznsizlik sharoitida genetik barqarorligi va qayta tiklanish qobiliyatini oʻrganishdan iborat.

Koinot dehqonchiligidagi texnik muammolar

Yer yuzidagi barcha hayot shakllari doimiy gravitatsiya ostida shakllangan, shu sababli oʻsimliklarning modda almashinuvi va genetik tizimi aynan yer sharoitiga moslashgan. Vaznsizlikda esa suv tomchilari pastga oqmaydi, balki havoda muallaq qoladi. Bu oʻsimliklarning haddan tashqari namlanib ketishiga sabab boʻlishi mumkin. Shuningdek, tuproq va urugʻlarni bir joyda ushlab turish uchun maxsus biokley va fiksatsiya tizimlaridan foydalanilmoqda.

Tadqiqot rahbari Zheng Huiqiongning taʼkidlashicha, koinotda oʻsimliklar oʻzini gʻalati tutadi. Masalan, ular odatdagidek yuqoriga qarab oʻsmay, sirt boʻylab yotib oladi. Shuningdek, vaznsizlikda changlanish jarayoni ham qiyinlashadi, chunki gulchanglar tabiiy ravishda pastga tushmaydi. Shu sababli olimlar hozirda oʻz-oʻzidan changlanadigan guruch navlariga eʼtibor qaratishgan.

Kelajak missiyalari uchun poydevor

Ushbu loyiha doirasida quyidagi muhim jihatlar oʻrganilmoqda:

• Oʻsimliklarning toʻliq hayot siklini (urugʻdan urugʻgacha) koinotda yakunlash imkoniyati;
• Mikrogravitatsiyaning gullash va hosil berish muddatlariga taʼsiri;
• Koinotda yetishtirilgan urugʻlardan olingan keyingi avlodlarning hayotiyligi;
• Cheklangan maydon sharoitida mitti va tez pishar navlarni moslashtirish.

Xitoy Fanlar akademiyasi mutaxassislari 2022-yilda "Wentian" modulida guruch yetishtirishning toʻliq siklini muvaffaqiyatli yakunlashgan edi. Oʻshanda olingan urugʻlar Yerga qaytarilib, bir necha avlod davomida sinovdan oʻtkazildi. Hozirgi tajriba esa bu jarayonni yanada takomillashtirish va koinot stansiyasida doimiy oziq-ovqat ishlab chiqarish tizimini yaratishga xizmat qiladi.

Koinot biologiyasi sohasidagi bunday izlanishlar nafaqat astronavtlarni yangi mahsulotlar bilan taʼminlash, balki Yer yuzidagi qishloq xoʻjaligi uchun ham yangi genetik imkoniyatlarni ochib berishi kutilmoqda. Agar olimlar vaznsizlikda barqaror hosil olishga erishsa, insoniyatning boshqa sayyoralarda uzoq muddat yashashi haqiqatga aylanadi.