Uran yoʻldoshlaridagi suv tarkibi olimlarni hayratda qoldirdi: Yangi kashfiyot

Olimlar Quyosh tizimining eng sirli sayyoralaridan biri boʻlgan Uranning beshta eng yirik yoʻldoshida suvning izotopik tarkibini ilk bor aniq oʻlchashga muvaffaq boʻlishdi. James Webb kosmik teleskopi orqali olingan maʼlumotlar ushbu samoviy jismlarning kelib chiqishi haqidagi anʼanaviy tasavvurlarni butunlay oʻzgartirib yuborishi mumkin. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, mazkur yoʻldoshlardagi suv tarkibi sayyoraning oʻzinikidan keskin farq qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

PNAS jurnalida eʼlon qilingan tadqiqotda Miranda, Ariel, Titaniya, Oberon va Umbriel yoʻldoshlari batafsil oʻrganildi. Astronomlar ushbu jismlardagi oddiy vodorod va uning ogʻir izotopi boʻlgan deyteriy nisbatini tahlil qilishdi. Natijalar kutilmagan boʻlib chiqdi: barcha beshta yoʻldoshda deyteriy miqdori Uranning oʻzidagiga va unga yaqin joylashgan kometalardagiga qaraganda taxminan besh baravar yuqori ekani aniqlandi.

Eski nazariyalar shubha ostida

Ushbu kashfiyot uzoq vaqt davomida hukmronlik qilgan gipotezani shubha ostiga qoʻymoqda. Ilgari Uranning eng yirik oylari sayyora boshqa yirik kosmik obʼyektlar bilan toʻqnashganidan soʻng, uning oʻzidan ajralib chiqqan moddalardan hosil boʻlgan deb hisoblanardi. Biroq izotopik tarkibdagi bunday katta farq yoʻldoshlarning "ona sayyora" bilan umumiy ildizga ega emasligidan dalolat berishi mumkin.

Tadqiqotchilarning fikricha, yangi maʼlumotlar ikki xil ssenariyni koʻzda tutadi. Birinchisiga koʻra, yoʻldoshlar Uranning hozirgi orbitasidan ancha uzoqda shakllangan va keyinchalik uning gravitatsiyasi tomonidan asirga olingan. Ikkinchi taxmin esa, bu oylar Quyosh tizimining ilk davrlarida Uran tomonidan parchalab tashlangan boshqa yirik jismlarning qoldiqlaridan vujudga kelganini anglatadi.

Eng katta jumboq esa Miranda yoʻldoshi bilan bogʻliq boʻlib qolmoqda. Uranga eng yaqin joylashgan ushbu yirik yoʻldoshning izotopik tarkibi qolgan toʻrtta oydan sezilarli darajada farq qiladi. Bu Miranda butunlay boshqacha mexanizm asosida shakllangan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi va olimlar uchun yangi tadqiqot yoʻnalishlarini ochib beradi.

Uran tizimining oʻziga xosligi

Uran Quyosh tizimidagi eng gʻayritabiiy sayyoralardan biri hisoblanadi. Uning oʻqi 98 darajaga ogʻgan boʻlib, sayyora goʻyo orbitasida "yonboshlab" aylanadi. Uning yoʻldoshlari ham noodatiy orbital joylashuvi va oʻziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. James Webb teleskopi yordamida amalga oshirilgan ushbu kashfiyot Uran tizimining shakllanish tarixi biz oʻylagandan koʻra ancha murakkab ekanini isbotlamoqda.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu yangi maʼlumotlar sayyoralar va ularning yoʻldoshlari evolyutsiyasi modellarini qayta koʻrib chiqishni talab etadi. Kelajakda Uran tizimiga maxsus missiyalar yuborilishi ushbu muzli gigant va uning hamrohlari qanday qilib hozirgi koʻrinishga kelganini aniqlashga yordam berishi kutilmoqda.