Koinotni oʻrganishda yangi davr: Sunʼiy yoʻldoshlar uchun oʻta qora qoplama yaratildi

Buyuk Britaniyadagi Surrey universiteti olimlari koinotni tadqiq qilishda jiddiy toʻsiqqa aylanayotgan sunʼiy yoʻldoshlar yorqinligi muammosini hal qilishning samarali usulini topishdi. Tadqiqotchilar Vantablack 310 deb nomlangan oʻta qora qoplamani sinovdan oʻtkazib, u orbitadagi qurilmalarni yer yuzidagi teleskoplar uchun deyarli koʻrinmas holga keltirishi mumkinligini isbotlashdi. Bu kashfiyot yaqin yillarda orbitaga chiqarilishi rejalashtirilayotgan millionlab yangi apparatlarning astronomik kuzatuvlarga salbiy taʼsirini keskin kamaytirishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hozirgi kunda yer orbitasida sunʼiy yoʻldoshlar sonining shiddat bilan ortishi zamonaviy astronomiya uchun eng katta xavflardan biriga aylandi. Mavjud loyihalarga koʻra, yaqin kelajakda orbitaga 1,7 milliondan ortiq apparat chiqarilishi mumkin. Sunʼiy yoʻldoshlarning metall sirtidan qaytayotgan quyosh nuri teleskoplar tomonidan olingan suratlarda yorqin chiziqlar va chaqnashlarni hosil qiladi. Bu esa uzoq galaktikalar, asteroidlar va oʻta yangi yulduzlar kabi xira obʼyektlarni aniqlashga xalaqit bermoqda.

Vantablack 310 texnologiyasining imkoniyatlari

Monthly Notices of the Royal Astronomical Society jurnalida chop etilgan tadqiqotga koʻra, Surrey NanoSystems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Vantablack 310 materiali oʻziga tushayotgan yorugʻlikning atigi 2 foizini qaytaradi. Olimlar laboratoriya sharoitida oʻtkazilgan tajribalar va kompyuter modellashtirish yordamida ushbu qoplama bilan qoplangan sunʼiy yoʻldoshning yerdan qanday koʻrinishini tahlil qilishdi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, qurilmaning yorqinligi Xalqaro astronomiya ittifoqi tavsiya etgan minimal darajagacha pasayishi mumkin.

Ushbu texnologiyaning yana bir muhim afzalligi shundaki, u qaytgan yorugʻlikni barcha yoʻnalishlarga bir tekis tarqatadi. Bu odatdagi metall sirtlarda kuzatiladigan keskin va yorqin chaqnashlarning oldini oladi. Tadqiqot rahbari Astha Chaturvedi taʼkidlashicha, tungi osmon koinotni oʻrganish uchun eng muhim vosita boʻlib qolmoqda, biroq uni kuzatish borgan sari qiyinlashib bormoqda. Yangi muhandislik yechimi esa sunʼiy yoʻldoshlar konstruksiyasini tubdan oʻzgartirmasdan turib, muammoni hal qilish imkonini beradi.

Astrofizik Noelia Noëlning soʻzlariga koʻra, bu masala nafaqat professional astronomlarni, balki tungi osmonning tabiiy koʻrinishini saqlab qolishni istagan barcha insonlarni tashvishga solishi kerak. Mazkur tadqiqot muammoni shunchaki qayd etishdan amaliy yechimlar bosqichiga oʻtishda muhim qadam boʻldi. Ixbt.com maʼlumotlariga koʻra, olimlar endi ushbu qoplamani real koinot sharoitida sinab koʻrishni rejalashtirishmoqda.

Koinotdagi navbatdagi sinovlar

Loyiha doirasidagi keyingi bosqich Vantablack 310 qoplamasini Jovian-1 sunʼiy yoʻldoshiga oʻrnatish va uni orbitaga uchirishdan iborat. Surrey, Portsmut va Sautgempton universitetlari hamkorligida amalga oshirilayotgan ushbu missiya materialning koinotdagi ekstremal sharoitlarga chidamliligini tekshiradi. Shuningdek, yerdagi stansiyalar orqali sunʼiy yoʻldosh yorqinligining oʻzgarishi qanchalik sezilarli boʻlishi oʻlchanadi.

Agar koinotdagi sinovlar muvaffaqiyatli yakunlansa, oʻta qora materiallar kelajakdagi barcha sunʼiy yoʻldosh turkumlari uchun standart yechimga aylanishi mumkin. Bu esa SpaceX, Amazon va boshqa yirik kompaniyalarning global internet loyihalari bilan bir qatorda, fundamental fanning rivojlanishiga ham imkon beradi. Oʻzbekistonlik havaskor astronomlar va mutaxassislar uchun ham bu yangilik muhim, chunki tungi osmonning tozaligi ilmiy kuzatuvlar sifatiga bevosita taʼsir koʻrsatadi.