Sunʼiy intellekt uchun yadroviy yechim: Ampera 3D-printerda bosilgan reaktorni taqdim etdi

Sunʼiy intellekt texnologiyalarining shiddatli rivojlanishi global miqyosda energiya isteʼmolining keskin ortishiga sabab boʻlmoqda. Ushbu muammoni hal qilish maqsadida Ampera startapi oʻzining inqilobiy ishlanmasini namoyish etdi. Kompaniya 3D-bosma texnologiyasi yordamida tayyorlangan, konteyner formatidagi ilk toʻliq oʻlchamli yadro reaktori modulini taqdim etdi. Mazkur qurilma kelajakda AI maʼlumotlar markazlarini (data-center) uzluksiz va ekologik toza energiya bilan taʼminlashi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ampera tomonidan ishlab chiqilgan ushbu reaktor subkritik va qattiq jismli arxitekturaga asoslangan. ixbt.com maʼlumotlariga koʻra, loyihaning oʻziga xosligi shundaki, u anʼanaviy uran oʻrniga toriy yoqilgʻisidan foydalanadi. Toriy urandan farqli oʻlaroq, oʻz-oʻzidan boʻlinish xususiyatiga ega emas va zanjirli reaksiyani boshlash uchun tashqi neytron manbasini talab qiladi. Bu esa yadroviy xavfsizlikni yangi bosqichga olib chiqib, nazorat qilib boʻlmaydigan reaksiyalar xavfini deyarli nolga tushiradi.

Xavfsizlik va ixchamlik uygʻunligi

Reaktorning subkritik rejimi shuni anglatadiki, tizim tashqi stimulyatsiyasiz ishlashni davom ettira olmaydi. Yaʼni, favqulodda vaziyat yuzaga kelganda, tashqi quvvat uzilishi bilan yadroviy reaksiya oʻz-oʻzidan toʻxtaydi. Bundan tashqari, qurilmaning faol zonasida harakatlanuvchi qismlarning yoʻqligi uning ishonchliligini oshiradi va uzoq muddatli avtonom ekspluatatsiya davrida texnik xizmat koʻrsatishni soddalashtiradi.

Ampera muhandislarining taʼkidlashicha, reaktor modullari zavod sharoitida seriyali ishlab chiqarishga moʻljallangan. Ularni standart yuk konteynerlarida istalgan nuqtaga tashish mumkin. Bu yondashuv energiya tizimlarini loyihalashtirishda mislsiz moslashuvchanlikni taʼminlaydi. Zarurat tugʻilganda, bir nechta modullarni birlashtirib, quvvatni oshirish yoki ularni gibrid energiya majmualari tarkibiga kiritish imkoniyati mavjud.

Kelajak istiqbollari va quvvat koʻrsatkichlari

Kompaniya hisob-kitoblariga koʻra, toʻliq konfiguratsiyadagi qurilma taxminan 30 MW quvvat ishlab chiqarishga qodir. Bunda oʻta kritik karbonat angidrid (sCO2 Brayton cycle) asosidagi yopiq sikldan foydalaniladi. Bunday quvvat nafaqat yirik AI serverlarini, balki quyidagi sohalarni ham energiya bilan taʼminlashi mumkin:

• Mudofaa va harbiy sanoat obʼyektlari;
• Yirik sanoat korxonalari;
• Dengiz transporti va kemasozlik;
• Uzoq hududlardagi avtonom shaharchalar.

Hozircha Ampera faqat muhandislik modulini namoyish etdi va reaktorning amalda ishga tushirilgani yoki elektr energiyasi ishlab chiqargani haqida rasmiy maʼlumot bermadi. Shuningdek, loyihaning tijoriy foydalanishga topshirilish muddatlari ham ochiqlanmagan. Shunga qaramay, 3D-bosma va modulli yadro texnologiyalarining uygʻunlashuvi energetika sohasida, ayniqsa yuqori texnologiyali infratuzilmalar uchun yangi davrni boshlab berishi mumkin.

Oʻzbekiston kabi jadal sanoatlashayotgan va raqamli iqtisodiyotga oʻtayotgan mamlakatlar uchun ham bunday ixcham va xavfsiz energiya manbalari kelajakda strategik ahamiyat kasb etishi mumkin. Ayniqsa, maʼlumotlarni qayta ishlash markazlarining barqaror ishlashi uchun anʼanaviy tarmoqlarga yuklamani kamaytiradigan bunday innovatsion yechimlar katta qiziqish uygʻotishi tabiiy.