Yevropa kelajak energiyasi sari: Termoyadroviy elektr stansiyalari uchun yangi loyiha

Buyuk Britaniya atom energiyasi boshqarmasi (UKAEA) va Italiyaning Eni energetika giganti hamkorlikda RH3OVA deb nomlangan qoʻshma korxonaga asos soldi. Ushbu yangi tashkilot termoyadroviy energetikaning eng murakkab masalalaridan biri — tritiy yoqilgʻisi bilan ishlash texnologiyalarini ishlab chiqishga ixtisoslashgan. Mazkur qadam kelajakda tijoriy termoyadroviy elektr stansiyalarini qurish yoʻlidagi muhim muhandislik toʻsigʻini bartaraf etishga qaratilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Termoyadroviy sintez — bu quyoshda sodir boʻladigan jarayon boʻlib, u cheksiz va ekologik toza energiya manbai hisoblanadi. Biroq, bu jarayonni yer sharoitida amalga oshirish uchun deyteriy va tritiy izotoplari zarur. Agar deyteriyni dengiz suvidan olish imkoniyati mavjud boʻlsa, tritiy tabiatda juda kam uchraydi. Shu sababli, RH3OVA loyihasi tritiyni ishlab chiqarish, saqlash, tozalash va qayta ishlashning toʻliq siklini yaratishni maqsad qilgan.

Tritiy muammosi va muhandislik yechimlari

Kelajakdagi reaktorlar tritiyni oʻz faoliyati davomida mustaqil ravishda ishlab chiqarishi va uni reaksiya gazlaridan samarali ajratib olib, yana yoqilgʻi aylanishiga qaytarishi lozim. Har qanday yoʻqotish nafaqat samaradorlikni pasaytiradi, balki ishlab chiqariladigan energiya tannarxining oshishiga olib keladi. Tadqiqotchilarning fikricha, tritiy bilan ishlash infratuzilmasisiz tijoriy termoyadroviy sintez imkonsiz boʻlib qolaveradi.

RH3OVA oʻz ishida real termoyadroviy tajribalar maʼlumotlariga asoslangan raqamli modellardan keng foydalanishni rejalashtirmoqda. Bunday “raqamli egizaklar” yordamida yoqilgʻi siklining ishlashini oldindan modellashtirish, tizimdagi zaif nuqtalarni aniqlash va stansiyalar qurilishidan avval barcha jarayonlarni optimallashtirish imkoniyati tugʻiladi.

UKAEA ushbu loyihaga oʻzining 30 yildan ortiq tajribasini olib kirmoqda. Tashkilot uzoq vaqt davomida JET eksperimental termoyadroviy reaktori orqali tritiy bilan ishlash borasida noyob bilimlarga ega boʻlgan. Eni kompaniyasi esa yirik sanoat obyektlarini barpo etish va murakkab muhandislik yechimlarini raqamlashtirish boʻyicha oʻz mahoratini ishga soladi.

Ushbu hamkorlik ikki tashkilot oʻrtasidagi aloqalarning yangi bosqichi hisoblanadi. Avvalroq UKAEA va Eni birgalikda H3AT Tritium Loop Facility tadqiqot majmuasini qurishni boshlagan edi. Ushbu majmuada tritiy bilan ishlash texnologiyalari kelajakdagi reaktorlarning real ish sharoitlariga maksimal darajada yaqinlashtirilgan holda sinovdan oʻtkaziladi.

Oʻzbekiston kabi jadal rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham bunday global texnologik loyihalar katta ahamiyatga ega. Kelajakda “yashil energetika”ga oʻtishda termoyadroviy sintez eng xavfsiz va barqaror yechim boʻlishi kutilmoqda. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu loyiha Yevropaning energetik mustaqilligini taʼminlash va global iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashda muhim poydevor boʻlib xizmat qiladi.