Xitoyning koʻp marta foydalaniladigan yangi Long March 10B raketasi start maydoniga chiqdi

Xitoy koinotni tadqiq qilish sohasida navbatdagi ulkan qadamni tashladi. Mamlakatning koʻp marta foydalanishga moʻljallangan eng yangi Long March 10B (CZ-10B) raketasi Venchan tijoriy kosmodromidagi 2-sonli start majmuasiga oʻrnatildi. Ushbu raketa Xitoyning koinotga yuk tashish xarajatlarini kamaytirish va SpaceX kabi kompaniyalar bilan raqobatlashish strategiyasida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Long March 10B oʻzining texnik tavsiflari bilan soha mutaxassislarining diqqat markazida turibdi. Bu raketaning markaziy bloki diametri 5 metrni tashkil etuvchi ilk ikki bosqichli suyuqlik bilan ishlaydigan qayta foydalaniluvchi tashuvchidir. Uning balandligi qariyb 70 metr, umumiy start massasi esa 540 tonnaga teng. Birinchi bosqich har biri 120 tonna tortish kuchi beradigan yettita kislorod-kerosin dvigateli bilan jihozlangan.

Texnologik yangilik: Raketani toʻr bilan tutib olish

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Long March 10B raketasining eng oʻziga xos jihati uning qoʻnish tizimidir. Elon Musk boshchiligidagi SpaceX kompaniyasining Falcon 9 raketalaridan farqli oʻlaroq, Xitoy raketasi maxsus qoʻnish tayanchlariga ega emas. Buning oʻrniga, raketaning birinchi bosqichi koinotga yukni yetkazib bergach, boshqariladigan tushishni amalga oshiradi va dengizdagi Navigator deb nomlangan maxsus platformada ulkan toʻr yordamida tutib olinadi.

Bunday yondashuv raketaning ogʻirligini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi. Qoʻnish tayanchlaridan voz kechish hisobiga tejalgan vazn koʻproq foydali yuk tashishga yoʻnaltiriladi. Navigator kemasi 144 metr uzunlikka va 25 ming tonna suv sigʻimiga ega boʻlib, u aynan shunday murakkab operatsiyalar uchun DP2 dinamik pozitsiyalash tizimi bilan jihozlangan.

Yuk koʻtarish quvvati boʻyicha Long March 10B bevosita Falcon 9 bilan bellasha oladi. Toʻliq qayta foydalanish rejimida u past yer atrofi orbitasiga kamida 16 tonna, quyosh-sinxron orbitasiga (900 km balandlikka) esa 11 tonnagacha yuk yetkazib berishga qodir. Bu koʻrsatkichlar Xitoyga tijoriy sunʼiy yoʻldoshlar bozorida katta ustunlik beradi.

Oy dasturi va kelajak rejalari

Ushbu raketaning ilk sinov parvozi joriy yilning 10-iyulidan 13-iyuligacha boʻlgan vaqt oraligʻida amalga oshirilishi kutilmoqda. Agar sinovlar muvaffaqiyatli oʻtsa, Xitoy dunyoda oʻrta toifadagi koʻp marta foydalaniladigan raketa texnologiyasini oʻzlashtirgan ikkinchi davlatga aylanadi. Bu esa jahon kosmik sanoatidagi kuchlar muvozanatini oʻzgartirishi mumkin.

Shuni taʼkidlash joizki, Long March 10B loyihasi faqatgina yuk tashish bilan cheklanib qolmaydi. Mazkur ishlanmalar Xitoyning 2030-yilgacha moʻljallangan boshqariladigan Oy dasturi uchun poydevor vazifasini oʻtaydi. Raketaning qayta foydalaniluvchi qismlaridan olingan tajriba kelajakda xitoylik taykonavtlarni Oy sirtiga yetkazishda qoʻllanilishi rejalashtirilgan.