Texnologiya olamida tarixiy burilish: OpenAI, Anthropic va SpaceX rekordlarni yangiladi

Global texnologiya bozorida misli koʻrilmagan moliyaviy oʻzgarishlar yuz bermoqda. Soʻnggi chorak asr davomida Google, Meta va Tesla kabi gigantlarning birjaga chiqishi (IPO) sohani shakllantirgan boʻlsa, endilikda sunʼiy intellekt va koinot texnologiyalari yetakchilari barcha rekordlarni yangilash arafasida turibdi. NCVA-Pitchbook Venture Monitor hisobotiga koʻra, OpenAI, Anthropic va SpaceX kompaniyalarining bozorga chiqishi AQSH venchur kapitali tarixidagi soʻnggi 25 yillik barcha chiqishlarning umumiy qiymatidan oshib ketishi kutilmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Ushbu uchta kompaniyaning umumiy bozor qiymati 4 trillion dollardan oshishi taxmin qilinmoqda. Taqqoslash uchun, SpaceX kompaniyasi ommaviy bozorga 1,77 trillion dollarlik baho bilan qadam qoʻydi. Bu raqamlar fonida 2019-yilda Uber tomonidan amalga oshirilgan va oʻsha paytda shov-shuvga sabab boʻlgan 84 milliard dollarlik IPO bugungi kunda SpaceX qiymatining 5 foiziga ham yetmaydi. Bu esa zamonaviy texnologik startaplarning koʻlami naqadar kengayganini koʻrsatadi.

Sunʼiy intellekt poygasi va moliyaviy oʻshish

Hozirgi vaqtda xususiy bozordagi deyarli barcha yirik sarmoyalar sunʼiy intellekt (AI) yoʻnalishiga yoʻnaltirilmoqda. OpenAI va Anthropic kabi laboratoriyalar oʻz modellarini oʻqitish uchun ulkan hisoblash quvvatlari va milliardlab dollar mablagʻ talab qiladi. Aynan shu omil ularning kapitallashuv darajasini astronomik darajaga koʻtarib yubordi. Mutaxassislarning fikricha, sunʼiy intellekt sohasidagi bu oʻshish 2000-yillardan keyingi texnologik yuksalishdan tubdan farq qiladi.

Tarixiy maʼlumotlarga nazar tashlasak, 2000-yildan buyon Google (2004), Tesla (2010) va Meta (2012) kabi kompaniyalar birjaga chiqqan edi. Shuningdek, LinkedIn, Slack va WhatsApp kabi platformalar 20 milliard dollardan ortiq mablagʻ evaziga sotib olingan. Biroq, yangi avlod texnologiya kompaniyalari uzoq vaqt davomida xususiy maqomda qolib, ichki bozorda oʻz qiymatini maksimal darajaga yetkazmoqda. Masalan, Google bugungi sharoitda boʻlganida, oʻz IPO jarayonini ancha kechiktirgan va ancha yuqori baho bilan bozorga chiqqan boʻlar edi.

Bozor infratuzilmasi uchun sinov

Ushbu gigantlarning birjaga chiqishi nafaqat rekord qiymatlarni anglatadi, balki mavjud moliyaviy infratuzilmani ham jiddiy sinovdan oʻtkazadi. AQSH Qimmatli qogʻozlar va birjalar komissiyasi (SEC) oʻtgan yili mamlakatdagi barcha IPO tushumlarini atigi 70 milliard dollar deb baholagan edi. Endilikda esa birgina kompaniyaning oʻzi trillionlab dollarlik qiymat bilan bozorga kirib kelmoqda.

Shuni taʼkidlash joizki, ushbu hisob-kitoblar faqat AQSH kompaniyalariga tegishli boʻlib, unda Xitoyning Alibaba kabi gigantlari inobatga olinmagan. Shuningdek, iPhone yoki Android kabi inqilobiy mahsulotlar allaqachon ommaviy boʻlgan kompaniyalar (Apple, Google) ichida yaratilgani sababli, ularning qiymati ushbu IPO statistikalarida aks etmaydi. Shunga qaramay, OpenAI va SpaceX kabi mustaqil loyihalarning muvaffaqiyati texnologiya olamida yangi davr boshlanganidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonlik investorlar va texnologiya ishqibozlari uchun ham bu jarayonlar muhim ahamiyatga ega. Global bozordagi bunday siljishlar bilvosita mahalliy IT ekotizimiga, xalqaro grantlar oqimiga va sunʼiy intellekt texnologiyalarining ommalashuv tezligiga taʼir koʻrsatadi. Kelgusi yillarda ushbu uchlikning birjadagi harakatlari jahon iqtisodiyoti xaritasini qayta chizishi shubhasiz.