Inson miyasining yagona raqamli xaritasi yaratildi: siibra loyihasi inqilobiy qadam boʻladi

Neyrobiologiya sohasida ulkan burilish yuz berdi: olimlar inson miyasiga oid barcha tarqoq maʼlumotlarni yagona koʻp darajali raqamli atlasga birlashtirgan siibra dasturiy majmuasini taqdim etishdi. Ushbu tizim alohida hujayralar va molekulalardan tortib, miyaning yirik tuzilmalari va ular oʻrtasidagi murakkab aloqalargacha boʻlgan maʼlumotlarni bir nuqtada jamlaydi. Nature Methods jurnalida chop etilgan tadqiqot natijalari tibbiyot va sunʼiy intellekt sohasida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hozirgi vaqtda neyronlar va miya faoliyati haqidagi maʼlumotlar turli formatlarda, xilma-xil metodlar yordamida va turlicha koordinatalar tizimida saqlanadi. Bu esa olimlar uchun tadqiqotlarni birlashtirishda katta qiyinchiliklar tugʻdirib kelayotgan edi. siibra tizimi esa MRT maʼlumotlari, mikroskopiya natijalari va miya sohalari oʻrtasidagi bogʻliqliklarni yagona raqamli atlasga bogʻlash orqali ushbu muammoni hal qildi.

Yetti terabaytlik maʼlumotlar xazinasi

Loyiha asosida Multilevel Human Brain Atlas (Inson miyasining koʻp darajali atlasi) yotadi va u Yevropaning EBRAINS tadqiqot platformasi bilan integratsiya qilingan. Tizim allaqachon 7 terabaytdan ortiq multimodal maʼlumotlarga, jumladan, tasvirlar, jadvallar va raqamli massivlarga kirish imkonini beradi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, foydalanuvchilar ulkan maʼlumotlar toʻplamini toʻliq yuklab olmasdan, faqat oʻzlariga kerakli sohani tanlab tahlil qilishlari mumkin.

Tizimning eng muhim xususiyatlaridan biri — maʼlumotlarning ehtimollik asosida miya sohalariga biriktirilishidir. Maʼlumki, inson miyasi anatomiyasi har bir shaxsda oʻziga xos tarzda farq qiladi. Shu sababli, siibra qatʼiy chegaralar oʻrniga individual farqlarni hisobga oluvchi statistik xaritalardan foydalanadi. Bu gistologiya va elektrofiziologik oʻlchovlarni MRT natijalari bilan maksimal darajada aniq solishtirish imkonini beradi.

Tibbiyotda amaliy qoʻllanilishi

Tadqiqot mualliflari tizimning amaliy foydasini chuqur miya stimulyatsiyasi (deep brain stimulation) misolida koʻrsatib berishdi. Bu usul baʼzi nevrologik kasalliklarni elektrodlar yordamida davolashda qoʻllaniladi. siibra orqali oʻtkazilgan tahlillar shuni koʻrsatdiki, talamus sohasidagi stimulyatsiya zonasini aniqlashda ayrim tuzilmalar qoʻshni sohalar bilan adashtirib yuborilishi mumkin ekan. Yangi atlas bunday xatolarni bartaraf etib, jarrohlik amaliyotlari aniqligini oshiradi.

Kelajakda ushbu tizim neyron fanlarida katta maʼlumotlar (Big Data) va sunʼiy intellektni qoʻllash uchun poydevor boʻlib xizmat qiladi. Dasturchilar keyingi bosqichlarda tizimga sunʼiy intellekt asosidagi tahlil vositalarini qoʻshishni va xalqaro maʼlumotlar bazalari qamrovini yanada kengaytirishni rejalashtirmoqda. Bu esa nafaqat miya modellarini qurish, balki yangi avlod tibbiy asboblarini yaratishga ham yoʻl ochadi.