NASA iqlim maʼlumotlari Shveytsariya superkompyuteriga koʻchirildi: 100 petabaytlik arxiv

Shveytsariyaning Syurix oliy texnika maktabi (ETH Zurich) tadqiqotchilari NASA agentligiga tegishli boʻlgan ulkan hajmdagi ochiq maʼlumotlarni Lugano shahridagi CSCS superkompyuter markaziga muvaffaqiyatli koʻchirib oʻtkazdilar. Taxminan 100 petabayt hajmdagi ushbu arxiv Yer iqlimi va atmosferasidagi oʻzgarishlarni oʻn yillar davomida kuzatish natijasida toʻplangan noyob maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Ushbu qadam nafaqat qimmatli ilmiy merosni saqlab qolish, balki sunʼiy intellekt yordamida iqlim modellarini yangi bosqichga olib chiqishni maqsad qilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Maʼlumotlar bazasining koʻlami hayratlanarli: arxiv qariyb 6 milliard fayldan iborat boʻlib, ularni noldan yozib chiqish imkonsiz darajada koʻp vaqt talab qilgan boʻlardi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu ulkan raqamli massivni AQShdan Shveytsariyaga koʻchirish jarayoni bir yilga yaqin vaqtni oldi. Toʻplamda issiqxona gazlari konsentratsiyasi, bulutlar harakati, yogʻingarchilik miqdori, muzliklarning holati hamda okeanlardagi murakkab jarayonlar haqidagi batafsil hisobotlar joy olgan.

Sunʼiy intellekt va iqlim bashorati

Loyiha tashkilotchilarining asosiy maqsadi — ushbu maʼlumotlardan sunʼiy intellekt (AI) modellarini oʻqitishda foydalanishdir. Hozirgi kunda ob-havoni prognoz qilishda qoʻllaniladigan anʼanaviy tizimlar murakkab fizik tenglamalarga tayanadi va hisob-kitoblar uchun soatlab vaqt sarflaydi. Yangi avlod AI modellari esa oʻtmishdagi maʼlumotlar asosida bir necha kunlik global prognozni atigi bir daqiqa ichida tayyorlash imkoniyatiga ega. Bu esa tabiiy ofatlar haqida oldindan ogohlantirish tizimini tubdan yaxshilaydi.

Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, bunday tezkorlik qishloq xoʻjaligi va energetika sohalari uchun hayotiy ahamiyatga ega. Masalan, kutilayotgan suv toshqinlari, boʻronlar yoki qurgʻoqchilik haqida ancha erta xabar topish iqtisodiy talofatlarni kamaytirishga yordam beradi. ETH Zurich olimlari kelgusida AQSh Okean va atmosfera tadqiqotlari milliy boshqarmasining (NOAA) yirik maʼlumotlar bazasini ham Shveytsariyaga nusxalashni rejalashtirmoqda.

Siyosiy xatarlar va xavfsizlik choralari

Maʼlumotlarning koʻchirilishi ortida maʼlum darajadagi xavotirlar ham mavjud. AQShda iqlim tadqiqotlarini moliyalashtirish qisqarishi mumkinligi haqidagi taxminlar olimlarni ilmiy infratuzilmaning kelajagi haqida oʻylashga majbur qildi. Garchi barcha maʼlumotlar ochiq va maxfiy boʻlmasa-da, ularning qoʻshimcha nusxasini Yevropada saqlash ilmiy barqarorlikni taʼminlaydi. Zero, fan rivoji koʻp hollarda uzoq muddatli siyosiy qarorlarga bogʻliq boʻlib qolmoqda.

Hozirda NASA arxivi dunyodagi eng kuchli superkompyuterlardan biri hisoblangan Alps tizimi yaqinida saqlanmoqda. Olimlar ushbu hisoblash quvvatini ulkan kuzatuv natijalari bilan birlashtirib, iqlim oʻzgarishidagi ilgari payqash qiyin boʻlgan qonuniyatlarni aniqlashga umid qilmoqdalar. Bu kabi texnologik yechimlar Oʻzbekiston kabi iqlim oʻzgarishiga sezgir mintaqalar uchun ham muhim, chunki global modellar aniqligi oshishi mahalliy ob-havo prognozlariga ham ijobiy taʼsir koʻrsatadi.